Τι γνωρίζουμε για την Αγία Ελένη;

Η Αγία Ελένη, κατά κόσμο Φλαβία Ιουλία Ελένη, και επίσης γνωστή Ελένη Αυγούστα και Ελένη της Κωνσταντινουπόλεως, υπήρξε σύζυγος του Κωνστάντιου Α΄ του Χλωρού και μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Γεννήθηκε το 248 ή το 249 μ.Χ. στο Δρέπανο (σημερινή Γιάλοβα) της Βιθυνίας. Αργότερα, ο Μέγας Κωνσταντίνος μετονόμασε το Δρέπανο σε Ελενόπολις (ή Ελενούπολις), για να τιμήσει τη μητέρα του. Ήταν οπωσδήποτε ταπεινής καταγωγής και ο πατέρας της ήταν ξενοδόχος. 

Στο Δρέπανο και στο πανδοχείο του πατέρα της, την γνώρισε ο νεαρός τότε Ιλλυριός αξιωματικός Κωνστάντιος Χλωρός και την ερωτεύτηκε . Όμως και η Ελένη αγάπησε τον ευγενή στρατιωτικό και το 270 μ.Χ. παντρεύτηκαν. Συνοδεύοντας τό σύζυγό της στις συνεχείς στρατιωτικές μετακινήσεις του, έζησε σέ διάφορα μέρη τής Εύρώπης. Στή Ναϊσσό τής Μοισίας (σημερινό Νίς τής Σερβίας) περίπου το 274, γέννησε τό μοναχογιό της Κωνσταντίνο. Μέ τό συζυγό της Κωνστάντιο έζησε είκοσι τρία χρόνια. Άλλ’ όταν έκεϊνος έπιλέχτηκε άπό τό Διοκλητιανό ώς καίσαρας τών βορειοδυτικών έπαρχιών τής αυτοκρατορίας, υποχρεώθηκε άπό τον ϊδιο νά τή χωρίσει, γιά νά νυμφευτεί τη συγγενή (ϊσως θετή κόρη) τού συναυτοκράτορά του Μαξιμιανοΰ Θεοδώρα. ‘Ένας καίσαρας, σύμφωνα μέ τό νόμο, όφειλε νά έχει σύζυγο άπό μεγάλο ρωμαϊκό τζάκι.

Όταν έφτασε η στιγμή του διαζυγίου, η Ελένη απέδειξε την αγάπη της στο πρόσωπο του Κωνστάντιου, καθώς δεν τον ενόχλησε με ψεύτικα διλήμματα. Αποχώρησε ήσυχα από τη ζωή του, αφήνοντάς του ελεύθερο το δρόμο για τη λαμπρή πορεία που ανοιγόταν μπροστά του. Η ίδια μαζί με το γιο τους Κωνσταντίνο παρέμειναν όμηροι του Διοκλητιανού και αργότερα του Γαλέριου στη Νικομήδεια, για να εξασφαλιστεί η υπακοή του Κωνστάντιου.

Ο Κωνσταντίνος μετά το θάνατο του πατέρα του ανακηρύσσεται από τους στρατιώτες στο Γιορκ της Μ. Βρετανίας Καίσαρας, οπότε και καλεί τη μητέρα του κοντά του. Έτσι, η Ελένη βρίσκεται στην αυλή του γιου της στους Τρεβήρους και στη Ρώμη. Στη Ρώμη μετέβη πιθανόν μετά τη νίκη του Μ. Κωνσταντίνου στη Μιλβία Γέφυρα, όπου ηττήθηκε ο Μαξέντιος.

Έζησε από κοντά όλη την πορεία του Κωνσταντίνου (Καίσαρας, Αύγουστος, Αυτοκράτορας) και κάτι ακόμη πιο σημαντικό, το περίφημο όραμα του μεγάλου Κωνσταντίνου το 312 μ.Χ., πριν τη μάχη της Μιλβίας Γέφυρας: το φωτεινό σταυρό με την επιγραφή «εν τούτω νίκα». Τότε, η Ελένη πρέπει να έλαβε το χριστιανικό βάπτισμα, σε ηλικία 60 περίπου ετών, έπειτα από πολυετή κατήχηση, προετοιμασία και αφοσίωση στα διδάγματα του χριστιανισμού. Ο Μέγας Κωνσταντίνος, όσο κι αν προστάτεψε το Χριστιανισμό και σταμάτησε τους διωγμούς, ασπάστηκε τη νέα θρησκεία πολύ αργότερα στη ζωή του και βαπτίστηκε χριστιανός λίγο πριν το θάνατό του.

Στην αυτοκρατορική αυλή, η Ελένη πρέπει να κατείχε εξέχουσα θέση. Ήδη πριν το 324, ο Mέγας Κωνσταντίνος της είχε απονείμει τον τίτλο της Nobilissma Femina και έκοψε νομίσματα με τη μορφή της. Μετά το 324 κι αφού νίκησε τον αντίπαλό του Λικίνιο, την ονόμασε Αυγούστα. Ακόμη, στο Φόρο της Κωνσταντινούπολης, ύψωσε τις στήλες «Κωνσταντίνου και Ελένης». Της παραχώρησε το ανάκτορο στο Σεσσόριο του Λατερανού, όπου της έκτισε κι έναν ωραίο ναό. Εκεί η Ελένη ζούσε μια διακριτική ζωή, αφιερωμένη σε φιλανθρωπικά έργα και στη διάδοση της χριστιανικής διδασκαλίας. Υπέδειξε μάλιστα στο γιο της να ιδρύσει δημόσια πτωχοκομεία, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία (κατά παραχώρηση, θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε το σύγχρονο όρο «κρατική πρόνοια», του οποίου σκαπανέας φαίνεται ότι υπήρξε η Ελένη).

Ή Άγια Ελένη ίδρυσε μοναστήρια καί ιδρύματα κοινής ώφελείας. Ανοικοδόμησε τους περικαλλείς ναούς τών Αγίων Μαρκελλίνου καί Πέτρου στη Ρώμη, τόν πρώιμο Καθεδρικό Ναό τής Βόννης Γερμανίας, τό Ναό τοΰ Αγίου Γερεώνος στήν Κολωνία, τό Ναό τοϋ Αγίου Βίκτωρος στην επίσης γερμανική πόλη Xanten καί άλλους στούς Αγίους Τόπους, γιά τούς οποίους θά γίνει λόγος πιό κάτω.

Ώςτά βαθιά γεράματά της έπιδόθηκε στη βοήθεια τών φτωχών μέ έλεημοσύνες, στην προστασία τών καταπιεσμένων, στην άπελευθέρωση ή στή βελτίωση της μοίρας των φυλακισμένων. Ή γενναιοδωρία της ήταν τέτοια, πού σύμφωνα μέ τον Εύσέβιο βοήθησε όχι μόνον άτομα, άλλα όλόκληρες κοινότητες!

Μέ τη ζωή καί τή δράση της άποτέλεσε υπόδειγμα χριστιανός γυναίκας, μητέρας καί βασίλισσας γιά δλους τούς μεταγενέστερους αίώνες. Αγαπήθηκε άπ’ δλους τους χριστιανούς, Ανατολής καί Δύσης, καί αύτό τή βοήθησε πολύ στό κύριο έργο της, πού ήταν ή διάδοση τού χριστιανισμού. Πολύ περισσότερο άγαπήθηκε φπό τούς’Έλληνες, πού είναι βλαστός τους, καί σε πολλά μέρη τής Ελλάδας έχει συνδεθεί τ’ όνομά της μέ πολλές τοπικές παραδόσεις (σέ πολλά νησιά τού ΑΙγαίόυ, καί, πρό παντός, στην Κύπρο, πού ή μνήμη τής έπίσκεψής της καί τά θαύματά της παραμένουν όλοζώντανα μέχρι σήμερα).

Τη θέση της όμως στην Ιστορία, η Ελένη την οφείλει στο ταξίδι της στην Παλαιστίνη και τις υπόλοιπες ανατολικές επαρχίες της αυτοκρατορίας. Κατά τη διάρκεια της Α’ Οικουμενικής Συνόδου (325 μ.Χ.) πληροφορήθηκε για την κατάσταση που επικρατούσε στους Αγίους Τόπους και προς το τέλος του 326 μ.Χ. αναχώρησε για την Ιερουσαλήμ, με σκοπό να φέρει στο φως τα διάφορα μέρη στα οποία έζησε και δίδαξε ο Χριστός.

Στο διάστημα αυτό (δηλαδή από την Α΄Οικουμενική Σύνοδο μέχρι και την αναχώρησή της), έζησε τα γεγονότα του θανάτου του εγγονού της καίσαρα Κρίσπου, μεγαλύτερου γιου του Μ. Κωνσταντίνου, καθώς και της συζύγου του Φαύστας, μητριάς του Κρίσπου. 

Το τι ακριβώς έγινε εκείνη τη περίοδο είναι άγνωστο. Το μόνο που είναι ιστορικά αποδεδειγμένο είναι ότι ο Κρίσπος φυλακίστηκε στην Ίστρια. Ὁ νέος ἐκτελέστηκε μὲ ἄγνωστο τρόπο καὶ δὲν βρέθηκε διάταγμα τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου ποὺ νὰ καταδικάζει τὸν Κρίσπο σὲ θάνατο, ὅπως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχει. Οἱ ἱστορικοὶ μᾶς λέγουν ὅτι ἡ μόνη ποὺ μποροῦσε νὰ χρησιμοποιήσει τὴν σφραγίδα τοῦ αὐτοκράτορος ἦταν ἡ γυναίκα του ἡ Φαύστα καὶ σ᾿ αὐτὴν ἀποδίδεται ἡ δολοφονία. Ἡ ἀπάντηση λοιπὸν εἶναι ἀδύνατη καὶ ἀνεύθυνη καὶ πρὸς πᾶσα κατεύθυνση.

Ἡ Ἑλένη ἐπέστρεψε ἀπὸ τὴ Ρώμη καὶ πληροφορήθηκε τὴ συνωμοσία τῆς Φαύστας καὶ ἀπεκάλυψε τὰ πράγματα στὸν Κωνσταντῖνο. Ὁ Κωνσταντῖνος τότε διέταξε τὴν σύλληψη τῆς Φαύστας. Ὁ Ζώσιμος αὐθαίρετα λέει ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος διέταξε νὰ πνιγεῖ ἡ Φαύστα στὸ λουτρὸ μὲ καυτὸ νερό. Ωστόσο ο Ἱερώνυμος (εκκλησιαστικὸς συγγραφέας 366-419 μ.Χ) παρέχει τὴν πληροφορία ὅτι ὁ θάνατος τῆς Φαύστας ἐπῆλθε τρία ἢ τέσσερα ἔτη μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Κρίσπου. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ συνδέονται, καὶ μάλιστα ἄμεσα, τὰ δυὸ γεγονότα; Ἀκόμη καὶ ὁ ἱστορικὸς Γίββων εἰς τὴν ἱστορία του καταθέτει τὴν ἀμφισβήτησή του γιὰ ἕνα τέτοιο θάνατο τῆς Φαύστας. Καὶ ὁ Παπαρηγόπουλος ἐπίσης ἀπορρίπτει μία τέτοια θεωρία. Τὶς περιπτώσεις λοιπόν, κυρίως, τοῦ Κρίσπου καὶ τῆς Φαύστας, καλύπτει θρύλος.

Στο ταξίδι της στους Αγίους Τόπους, η Αγία Ελένη επιδιδόταν σε πράξεις φιλανθρωπίας συντηρώντας ολόκληρες κοινότητες, ανεγείροντας ιδρύματα κοινής ωφελείας με αυτοκρατορικές επιχορηγήσεις και ιδρύοντας μονές.

Στούς Αγίους Τόπους παρέμεινε καί δραστηριοποιήθηκε γιά δυό χρόνια. Ό έπίσκοπος τής Ιερουσαλήμ Μακάριος τή συνόδευε σέ όλες τίς μετακινήσεις της. Έπιακέφτηκε τούς τόπους όπου γεννήθηκε, σταυρώθηκε καί άναστήθηκε ό Χριστός, γιά νά έντοπίσει τό χώρο, πού ήταν θαμμένος ό Σταυρός. Ό Εύσέβιος καί άλλοι ιστορικοί συγγραφείς βεβαιώνουν τίς ένέργειες τής Αγίας ‘Ελένης στήν Παλαιστίνη. Μιλούν γιά τήν Απελευθέρωση φυλακισμένων, έξορίστων καί σκλάβων στά όρυχεΐα, καθώς καί γιά τή γενναιοδωρία της στούς γυμνούς καί απροστάτευτους φτωχούς μέ τή διανομή σ’ αυτούς χρημάτων καί ιματισμού. Συντήρησε με αυτόν τον τρόπο ολόκληρες κοινότητες, ανέγειρε ιδρύματα κοινής ωφελείας με αυτοκρατορικές επιχορηγήσεις και ιδρύοντας μονές. Γιατί ό αύτοκράτορας γιός της τής παρείχε κάθε βοήθεια καί τής έπέτρεπε νά ξοδεύει τά χρήματα έλεύθερα στίς έλεημοσύνες καί στήν Ανέγερση ιερών ναών.

Στη Βηθλεέμ και το Γολγοθά διεξήγαγε μεγάλες ανασκαφές, κατά τις οποίες βρέθηκαν οι τόποι της Γέννησης, της Σταύρωσης και της Ανάστασης του Χριστού. Εκεί, αφού έδωσε εντολή να κατεδαφιστεί ο ναός της Αφροδίτης από το Γολγοθά, η Ελένη ανέγειρε με αυτοκρατορικές χορηγίες τους μεγαλοπρεπείς ναούς της Γέννησης (στη Βηθλεέμ) και της Ανάστασης (στο λόφο του Γολγοθά), καί στό όρος τών Έλαιών τό ναό τής Άναλήψεως που μέχρι σήμερα αποτελούν τα σημαντικότερα μνημεία του Χριστιανισμού.

Γιά τό σκοπό αύτόν είχε πάρει μαζί της τόν άρχιτέκτονα Ζηνόβιο. ‘Ύστερα άπό αίτημα τών μοναστών τής έρημικής περιοχής Σινά, μερίμνησε γιάτό χτίσιμο στήν περιοχή αύτή ένός μικρού ναού Αφιερωμένου στην Παναγία, καθώς έπίσης καί ένός πύργου, όπου κατέφευγαν οί μοναχοί, γιά νά γλιτώνουν άπό τίς έπιδρομές τών νομάδων τής περιοχής. Τμήμα έκείνου τοΰ πύργου διασώζεται μέχρι σήμερα καί όνομάζεται «Πύργος τήςΈλένης».

Γιά τόν προσδιορισμό τών ιερών χώρων τής Σταύρωσης, τής Ανάστασης καί τής Γένησης τού Κυρίου κάνει λόγο ό’Ιερώνυμος σ’ έπιστολή του πρός τόν Παυλίνο:

«ΑπότήνέποχήτοϋΆδριανοϋ ώςτήβασιλεία τού Κωνσταντίνου μιά περίοδο περίπου έκατόν ογδόντα χρόνων, ό Άδριανός πέθανε τό 138 μ.Χ. καί ό Κωνσταντίνος έγινε αύτοκράτορας τό 306 μ.Χ τό σημείο τό όποιο είχε έπιβεβαιώσει τήν Ανάσταση, είχε καταληφθεί άπό τή φιγούρα τοϋ Δία, ένώ στό βράχο, όπου είχε στηθεί ό Σταυρός, είχε έγρατασταθεϊ ένα μαρμάρινο άγαλμα τής Αφροδίτης άπό τούς έθνικούς καί έγινε άντι κείμενο λατρείας. Οί πρώην διώκτες, άληθινά, νόμισαν ότι μέ τή βεβήλωση τών Ιερών τόποον μας, θά μάς στερούσαν άπό τήν πίστη μας στά Πάθη καί τήν Ανάσταση. Ακόμα καί ή Βηθλεέμ μας, τό ιερότερο σημείο τού κόσμον, ή ίδια ή σπηλιά, όπου γεννήθηκε ό Χριστός καί όπου πρωτακούστηκαν οί παιδικές κραυγές Του, έγινε έρωμένη τής Αφροδίτης»275.

Μετά άπό πολυήμερες άνασκαφές σε πολλά σημεία τοϋ Γολγοθά, ή Αγία Ελένη βρήκε τό Σταυρό τοϋ Κυρίου. Σύμφωνα μέ τη μαρτυρία τοϋ Αγίου Αμβροσίου (395), μέσα σέ μιά άρχαία δεξαμενή τοϋ Γολγοθά βρέθηκαν τρεις σταυροί καί ό Σταυρός τοϋ Χριστοΰ άναγνωρίστηκε χάρη στήν τρίγλωσση έπιγραφή «Ιησούς Ναζωραίος Βασιλεύς των Ιουδαίων», καθώς έπίσης καί τά καρφιά, πού οί Ρωμαίοι στρατιώτες κάρφωσαν στά χέρια καί στά πόδια τού Χριστού. Αΰτη την έκδοχή άναφέρει καί ό Χρυσόστομος.

Ό Ρουφίνος μερικά χρόνια άργότερα δίνει τίς έξης πληροφορίες: Ή Ελένη ήρθε στήν Ιερουσαλήμ μέ την έμπνευση τού Θεοϋ.Ένα ούράνιο σήμα τής έδειξε τόν τόπο, δπου έπρεπε νά σκάψει. Άνάσυρε τούς τρεις σταυρούς, τόν έναν τού Χριστού καί τούς δύο τών ληστών, άλλά προβληματίστηκε γιά τό ποιός είναι ό Σταυρός, πάνω στόν όποιο ό’Ιησούς είχε μαρτυρήσει. Ό Μακάριος, ό έπίσκοπος τής Ιερουσαλήμ, έφερε πάνω στό φορείο μιά έτοιμοθάνατη γυναίκα.Ή άρρωστη στήν έποψή της μέ τόν πρώτο καί τό δεύτερο σταυρό παρέμεινε άνεπηρέαστη. Καθώς όμως άγγιξε τόν τρίτο, πού άνήκε στό Χριστό, άμέσως άνασηκώθηκε καί περπάτησε δοξολογώντας τό Θεό. Ή ‘Ελένη διαμοίρασε στά τρία μέρη τόν Σταυρό, τό πρώτο γιά τήνΊερουσαλήμ, τό δεύτερο γιά τήν Κωνσταντινούπολη καί τό τρίτο γιά τή Ρώμη276.

Άλλες πηγές κάνουν λόγο γιά διχοτόμηση των δύο κεραιών τού Σταυρού καί τη δημιουργία δύο Σταυρών, ό ένας τών όποιων τοποθετήθηκε στό Ναό τής Άναστάσεως τών Ιεροσολύμων καί ό άλλος μεταφέρθηκε στήν Κωνσταντινούπολη.Μιά άλλη εκδοχή θέλειτην άποκάλυψη τού Σταυρού άπό έναν Εβραίο μέ τ’ όνομα Ιούδας» (τόν μετέπειτα Άγιο Κυριάκό).

Ό Σωζομενός γράφει: «Μερικοί λένε ότι τά γεγονότα άποκαλύφθηκαν άρχικά άπό έναν Εβραίο που κατοίκησε στήν Ανατολή, καί που άντλησε τίς πληροφορίες τον άπό μερικά έγγραφα πού είχαν φτάσει σ’ αυτόν άπό πατρική κληρονομιά, άλλά φαίνεται πιό σύμφωνο μέ τήν άλήθεια νά ύποθέσω ότι ό Θεός άποκάλυψε τό γεγονός μέ τή βοήθεια των σημαδιών καί των όνείρων, γιατί δέν σκέπτομαι ότι οί άθρώπινες πληροφορίες είναι άπαραίτητες, όταν τό σκέπτεται ό Θεός καλύτερο νά καταστήσει φανερό τό ίδιο πράγμα. Αυτά τά πράγματα, όντως ήταν γνοχττά στό παρελθόν στους άγιους προφήτες καί προβλέφτηκαν άπό αύτοϋς, καί έπί μακρόν, όταν φάνηκε στό Θεό, ότι πρέπει νά φανερωθούν, έπιβεβαιώθηκε άπό τίς θαυμάσιες έργασίες. Ούτε αυτό έμφανίζεται τόσο θαυμάσιο, όταν άναφέρεται ότι άκόμα καί μεταξύ των παγανιστών όμολογήθηκε ότι ή Σίβυλλα είχε προβλέψει ότι έτσι πρέπει νά είναι, “τό περισσότερο εύλογημένο δέντρο, στό όποιο κρεμάστηκε ό Κύριός μας” (ή «τό ξύλον έν πιστοϊς, τό κέρας τό ποθσύμενον έσται»). Οί πιό φανατικοί άντίπαλοί μας δέν μπορούν ν’ άρνηθούν τήν άλήθεια αύτού τού γεγονότος, καί είναι ώς έκ τούτου έμφανές, ότι μιά προεκδήλωση φανερώθηκε άπό τό ξύλο τοϋ Σταυρού καί έλαβε τό σέβας τής λατρείας. Τ’ άνωτέρω γεγονότα παραδόθηκαν σέ μάς άπό άτομα μεγάλης άξιοπιστίας, στά όποια οί πληροφορίες έφτασαν διαδοχικά άπό πατέρα σέ γιό καί άλλοι έχουν καταχωρήσει έγγράφως τά ίδια γεγονότα πρός όφελος τοϋ μέλλοντος»211.

Καί ό Γρηγόριος Turons βεβαιώνει πώς ή Άγία Έλένη βρήκε τό ξύλο τού Σταυρού μέ τίς πληροφορίες τού’Ιούδα, πού βαπτί στηκε χριστιανός καί όνομάστηκε Κυριάκός278.

Ό χώρος, όπου βρέθηκε ό Σταυρός τού Κυρίου, σύμφωνα μέ την παράδοση, ευωδίαζε άπό τό καταπράσινο ευωδιαστό λουλούδι, πού άπό τότε όνομάστηκε «βασιλικός»!

Κατά τό ταξίδι τής έπιστροφής της στήν Κωνσταντινούπολη ή Αγία Ελένη έπισκέφτηκε πολλά Κυκλαδονήσια, οί κάτοικοι τών όποιων διατηρούν Ακόμη σήμερα στις παραδόσεις τους τήν έκμέρους της Ανέγερση πολλών ναών καίτή μεγάλη φιλανθρωπία της, (όπως π.χ. οί Παριανοί, πού βεβαιώνουν ότι ή έκκλησιά τους Παναγία ήΈκατονταπυλιανή είναι έργο της).

Αφού ολοκλήρωσε το ταξίδι της στην Ανατολή, η Ελένη εγκαταστάθηκε στη Νικομήδεια. Εκεί απεβίωσε σε ηλικία 80 ετών έχοντας στο πλευρό της το γιο της Κωνσταντίνο

Επιμέλεια κειμένου Χώρα Του Αχωρήτου

Πηγές :

http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/tributes/gewrgios_metallhnos/constantine_and_historical_truth.htm

http://www.e-daily.gr/themata/82293/poia-htan-h-agia-elenh

http://www.alavastron.net/2017/05/Agia-isapostolos-Eleni.html

προηγούμενο
επόμενο

Facebook Comments