Γνωρίζουμε τι συμβολίζει η βάπτιση για τον ίδιο τον Ιησού αλλά και για την ανθρωπότητα;

Με την εορτή των Θεοφανείων ολοκληρώνεται ένας πλούσιος λατρευτικός κύκλος που η Εκκλησία μας τον ονόμασε «Άγιο Δωδεκαήμερο».

Τα γεγονότα που εορτάζονται είναι η κατά σάρκα Γέννηση (25 Δεκεμβρίου), η Περιτομή (1 Ιανουαρίου) και η Βάπτιση (6 Ιανουαρίου) του Χριστού (Ματθ. 2ο και 3ο κεφ.)

Με τη βάπτιση ο Ἰησοῦς ἀφιερώνεται συνειδητά στήν ἐπίγεια ἀποστολή του, ὑποτάσσεται ὁλοκληρωτικά στή θέληση τοῦ Πατρός καί o Πατήρ του απαντά αποστέλλοντας σ ̉ αὐτόν τό Ἅγιο Πνεῦμα.

Ὅλος, ὁ πυκνός καί συγκεντρωμένος συμβολισμός τῆς Βαπτίσεως πού ἡ εἰκόνα τῆς ἑορτῆς μᾶς δείχνει, κάνει νά κατανοήσουμε τή φοβερή ἔκταση αὐτῆς τῆς πράξεως. Εἶναι πιά ὁ θάνατος ἐπάνω στό Σταυρό· ὁ Χριστός λέγοντας στόν ἅγιο Ἰωάννη: «οὕτω γάρ πρέπον ἐστίν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην» (Ματθ. 3, 15) προλαβαίνει τόν τελευταῖο λόγο πού θά ἀντηχήσει στόν κῆπο τῆς Γεθσημανῆ: «Πάτερ, γενηθήτω τό θέλημά σου…».

Ἡ λειτουργική ἀνταπόκριση τῶν ἑορτῶν τό ὑπογραμμίζει ρητά: ἔτσι οἱ ψαλμωδίες τῆς ἀκολουθίας τῆς 3ης Ἰανουαρίου παρουσιάζουν μιά ἐκπληκτική ἀναλογία μέ ἐκεῖνες τῆς Μεγάλης Τετάρτης, ἡ ἀκολουθία τῆς 4ης Ἰανουαρίου μέ ἐκείνη τῆς Μεγάλης Πέμπτης καί ἡ ἀκολουθία τῆς 5ης Ἰανουαρίου μέ ἐκείνη τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς καί τοῦ Μεγάλου Σαββάτου.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής ἔχει χρισθεῖ μέ μιά ὑπηρεσία μαρτυρίας: εἶναι ὁ μάρτυρας τῆς ὑποταγῆς τοῦ Χριστοῦ, τῆς τελευταίας κένωσεώς του. Ἀλλά στόν Ἰωάννη Βαπτιστή σάν Ἀρχέτυπο, σάν ἀντιπρόσωπο τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, εἶναι ὅλη ἡ Ἀνθρωπότης πού εἶναι ὁ μάρτυρας τῆς θείας Ἀγάπης.

Ἡ «Φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ» μεσουρανεῖ στήν πράξη τῆς Βαπτίσεως, «ἐκπλήρωση τῆς δικαιοσύνης», μέ τό θάνατο καί τήν ἀνάσταση στό τέλος ἐκπλήρωση τῆς προαιώνιας ἀποφάσεως πού ἔχουμε παρατηρήσει στήν εἰκόνα τῆς Τριάδος.

«Ἐγένετο δέ ἐν τῷ βαπτισθῆναι ἅπαντα τόν λαόν καί Ἰησοῦ βαπτισθέντος» (Λουκ. 3, 21). Ὁ Λόγος ἔρχεται ἐπάνω στή γῆ, πρός τούς ἀνθρώπους, καί ἐμεῖς εἴμαστε παρόντες τῆς πιό συνταρακτικῆς Συναντήσεως τοῦ Θεοῦ καί τῆς Ἀνθρωπότητος «ὅλος ὁ λαός».

Μυστικά, στόν Ἰωάννη τόν Βαπτιστή ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἀναγνωρίζονται υἱοί μέσα στόν Υἱό, οἱ ἀγαπημένοι υἱοί στόν ἀγαπημένο Υἱό καί ἄρα οἱ φίλοι τοῦ Νυμφίου, οἱ μάρτυρες. Τό γένοιτο τῆς Παρθένου ὑπῆρξε τό ναί ὅλων τῶν ἀνθρώπων στήν Ἐνσάρκωση, στήν ἔλευση τοῦ Θεοῦ στούς δικούς του.

Στόν ἅγιο Ἰωάννη, αὐτόν τόν ἄλλο τῶν«δικῶν του», ὅλοι οἱ ἄνθρωποι λέγουν «γένοιτο» στήν Συνάντηση, στή θεία Φιλία, στή Φιλανθρωπία τοῦ Πατρός, φίλου τῶν ἀνθρώπων. Ὅπως ὁ Συμεών ὠθούμενος ἀπό τό Πνεῦμα συναντᾶ καί δέχεται τόν Ἰησοῦ-βρέφος, ἐπίσης ὁ Ἰωάννης συναντᾶ καί δέχεται τόν Ἰησοῦ-Μεσσία: «Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρά Θεοῦ, ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννης· οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περί τοῦ φωτός, ἵνα πάντες πιστεύσωσι δι ̉ αὐτοῦ» (Ἰω. 1, 6 – 7). Μαρτυρεῖ γιά ὅλους, στή θέση ὅλων καί αὐτή ἡ μαρτυρία εἶναι ἕνα γεγονός στό ἐσωτερικό ὁλοκλήρου τῆς Ἀνθρωπότητος καί ἀφορᾶ ὅλο τόν ἄνθρωπο.

Η σημασία του Ιορδάνη ποταμού

Αυτές τις ημέρες ακούμε στίχους από τους Ψαλμούς του Δαβίδ που λένε «ο Ιορδάνης εστράφη εις τα οπίσω», ένα γεγονός που συνέβη κατά την Βάπτιση του Κυρίου μας όταν και ανεστράφη η ροή του ποταμού. Ο ποταμός Ιορδάνης ξεκινάει από δύο πηγές, την Ιόρ και την Δάν. Αυτά τα δύο μικρά ποτάμια ενώνονται και σχηματίζουν τον Ιορδάνη που χύνεται τελικά στην Νεκρά Θάλασσα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας αναφέρει πως ο Ιορδάνης ποταμός συμβολίζει την απαρχή του ανθρωπίνου γένους από τον Αδάμ και την Εύα (Ιορ και Δαν). Η πορεία τους οδηγεί προς την νέκρωση που συμβολίζεται με την Νεκρά Θάλασσα. Ήλθε όμως ο Χριστός και με την Βάπτισή του ανέστρεψε τη ροή του ποταμού και των ανθρώπων που πλέον δεν τρέχουν προς τον θάνατο, αλλά προς την αφθαρσία και την αιωνιότητα.

«Γνωρίζετε ότι όλοι όσοι έχουμε βαπτισθεί εντός του Ιησού Χριστού, βαπτιστήκαμε μέσα στο θάνατό του; Θαφτήκαμε συνεπώς μαζί του μέσα στο θάνατο, έτσι ώστε όπως ο Χριστός εγέρθη εκ νεκρών από τη δόξα του Πατρός, ομοίως μπορούμε κι εμείς να βαδίσουμε στη νέα ζωή. Γιατί εάν έχουμε ενωθεί μαζί του σε ένα θάνατο σαν αυτόν, σίγουρα θα ενωθούμε μαζί του σε μιαν ανάσταση σαν τη δική του. Γνωρίζουμε ότι ο παλαιός μας εαυτός σταυρώθηκε μαζί του, έτσι ώστε το αμαρτωλό σώμα να καταστραφεί ώστε να μην είμαστε πλέον σκλαβωμένοι στην αμαρτία. Γιατί αυτός ο οποίος έχει πεθάνει είναι ελεύθερος από αμαρτήματα. Αλλά καθώς έχουμε πεθάνει μαζί με τον Χριστό, πιστεύουμε ότι επίσης θα ζήσουμε μαζί του. Γιατί γνωρίζουμε ότι ο Χριστός έχοντας εγερθεί εκ νεκρών δε θα πεθάνει ποτέ ξανά. Ο θάνατος δεν έχει εξουσία πάνω του. Το θάνατο που πέθανε, πέθανε προς την αμαρτία, άπαξ δια παντός, αλλά τη ζωή που ζει αυτός τη ζει προς τον Θεό. Έτσι πρέπει εσείς επίσης να θεωρείτε τον εαυτό σας νεκρό προς την αμαρτία και ζώντα προς τον Θεό μέσα στον Ιησού Χριστό.» 

Απ. Παύλος προς Ρωμαίους

Στην εικόνα των Θεοφανείων ο Χριστός αποδίδεται στο κέντρο της σύνθεσης, περιβαλλόμενος από βράχια, να εισέρχεται στο νερό, σκηνή που προεικονίζει την κάθοδο στον άδη. Επιπλέον η κάθοδος του Ιησού στα Ιορδάνεια ύδατα σημαίνει τον καθαγιασμό του υγρού στοιχείου που είναι η βάση της ζωής και κατεπέκταση τον καθαγιασμό ολόκληρης της Κτίσεως από την αμαρτία. Ο Χριστός στέκεται καταμεσής του Ιορδάνη Ποταμού, γυμνός ή ζωσμένος με λευκό ιμάτιο. Με το δεξί του χέρι ευλογεί τα νερά και τα αγιάζει, φανερώνοντας στους ανθρώπους το μυστήριο της Βαπτίσεως. Γύρω απ’ το σώμα του Κυρίου κολυμπούν ψάρια ενώ σε μερικές εικόνες ο Χριστός εικονίζεται να πατά σε μια πλάκα κάτω απ’ την  οποία βρίσκονται καταπλακωμένα φίδια που προσπαθούν να γλιτώσουν.

Συχνά στο κάτω μέρος της εικόνας ξεχωρίζουν μια γυναίκα κι ένας γέροντας. Η γυναίκα συμβολίζει την θάλασσα και ο γέρος τον Ιορδάνη Ποταμό. Ο γέροντας κρατά στα χέρια του μια υδρία απ’ την οποία τρέχει νερό. Η σκηνή αυτή βασίζεται στον ψαλμικό στίχο « η θάλασσαν είδεν και έφυγεν ο Ιορδάνης εστράφη εις τα οπίσω». 

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος βλέπει εδώ αλληγορικά την στροφή του Ιορδάνη προς τα πίσω. Ο Ιορδάνης ποταμός πηγάζει από δυο πηγές την μία που ονομάζεται Ιορ και την άλλη Δαν . Απ’ την συνένωση των δύο ποταμών προκύπτει ο Ιορδάνης που χύνεται στη Νεκρά θάλασσα. Έτσι κατ αντιστοιχία  το ανθρώπινο γένος που προήλθε απ’ τους προπάτορες Αδάμ και Εύα μετά το προπατορικό αμάρτημα πορευόταν στην αμαρτία και τον πνευματικό θάνατο που συμβολίζει η Νεκρά Θάλασσα. Η στροφή που κάνει ο ποταμός λοιπόν αλληγορικά σημαίνει τη σωτηρία του κόσμου από τον Χριστό.

Στην αριστερή πλευρά της εικόνας ο Ιωάννης ο Πρόδρομος υποκλίνεται στο Μεσσία με το βλέμμα στραμμένο στον ουρανό. Με το δεξί χέρι αγγίζει το κεφάλι του Ιησού ενώ το αριστερό είναι σε στάση δεήσεως. Στην δεξιά πλευρά της σύνθεσης εικονίζονται οι άγγελοι σε στάση δεήσεως κι αυτοί όπως και στην σκηνή της Γέννησης.

Η Βάπτιση του Χριστού ονομάζεται και Θεοφάνεια γιατί τότε για πρώτη φορά φανερώθηκε ο Θεός και η τριαδικότητά του. Η φανέρωση του θεού απεικονίζεται στις βυζαντινές εικόνες με το χέρι του Πατρός που ευλογεί από ένα ημικύκλιο που υποδηλώνει τους Ουρανούς που ανοίγουν. Απ’ το ημικύκλιο αυτό αναχωρούν ακτίνες φωτός και καταλήγουν στο περιστέρι που συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα. Ο Πατήρ μαρτυρεί τη θεότητα του Υιού και τον ονομάζει αγαπητόν Υιόν του. Το Άγιο Πνεύμα το οποίο κατέρχεται με τη μορφή περιστεράς βεβαιώνει τη Μαρτυρία του Πατρός. Κατά τον Ιωάννη τον Δαμασκηνό το Άγιο Πνεύμα κατά τη δημιουργία του κόσμου εφέρετο πάνω από τα αρχέγονα νερά και ανέδειξε την ζωή. Έτσι και τώρα την στιγμή της Βαπτίσεως αιωρείται πάνω από τα νερά του Ιορδάνη αναδεικνύοντας την αιώνια ζωή.

Ο Χριστός άγιασε τα νερά ώστε σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο να γίνουν πηγή αφθαρσίας, δώρο αγιασμού, λυτήριο αμαρτημάτων, φάρμακο νοσημάτων και δαιμόνων. Παρέδωσε το Βάπτισμα στους μαθητές του σαν βασικό στοιχείο της διακονίας τους στον κόσμο. Το βάπτισμα είναι το μέσο συμμετοχής των ανθρώπων στη Βασιλεία του Θεού. Η σημασία του Μυστηρίου φαίνεται και στην εντολή που έδωσε στους μαθητές του μετά την Ανάστασή του να κηρύξουν το ευαγγέλιο και να βαφτίσουν ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η γιορτή των Θεοφανείων λοιπόν είναι προσκλητήριο αναγέννησης, ταπείνωσης, κάθαρσης, εξόδου απ’ το σκοτάδι και αναζήτηση του φωτός.

Συνοπτικά λοιπόν μπορούμε να πούμε ότι η βάπτιση του Ιησού συμβολίζει για την ανθρωπότητα τη νίκη του φωτός απέναντι στο σκοτάδι και ένα νέο ξεκίνημα. Για τον ίδιο τον Ιησού, ξεκινάει η εκπλήρωση της αποστολής του. Η διδασκαλία, τα θαύματα, ο Γολγοθάς, η Σταύρωση, ο θάνατος και η Ανάσταση. 

Η Ανάσταση που διώκει την αμαρτία και συγχωρει τους αμαρτωλούς, η Ανάσταση που παρασέρνει μαζί της όλο το ανθρώπινο γένος, από τον Αδάμ και την Εύα μέχρι και τον τελευταίο άνθρωπο. 

Καλή Ανάσταση να έχουμε

Επιμέλεια κειμένου Χώρα Του Αχωρήτου

Πηγές:

http://www.e-zine.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=217

http://poimin.gr/theofania-kathierosi-tis-eortis-noima-tis-ke-o-megalos-agiasmos/

http://www.nomika-epilekta.gr/arthra/thriskeytika-arthra/ta-theofaneia-kai-o-symbolismos-toys

http://www.iefimerida.gr/news/387116/ti-symvolizoyn-ta-theofaneia

 

προηγούμενο
επόμενο

Facebook Comments