«Ώ Πατρίδα γλυκειά μα χαμένη! Ας ηχήσει ο θρήνος σου ως πέρα, για μια πατρίδα που ζει στη σκλαβιά· και μακάρι ο Κύριος δύναμη να δώσει να κρατηθούμε ορθοί στα δεινά»-Το τραγούδι που ξεσήκωσε μια χώρα

Verdi: Nabucco, Va Pensiero Ώ Πατρίδα γλυκειά μα χαμένη! Ας ηχήσει ο θρήνος σου ως πέρα, για μια πατρίδα που ζει στη σκλαβιά· και μακάρι ο Κύριος δύναμη να δώσει να κρατηθούμε ορθοί στα δεινά!

Η όπερα Nabucco του Verdi αναφέρεται στην ιστορία της σκλαβιάς των Εβραίων στη Βαβυλώνα και η περίφημη άρια «Va’  pensiero» τραγουδιέται από τους καταπιεσμένους σκλάβους. 

Όμως το 1842 στην Ιταλία το κοινό του Ναμπούκο διέκρινε μέσα από την προσευχή των αιχμαλωτισμένων Εβραίων, τις δικές του ελπίδες για απαλλαγή από τον ζυγό των Αυστριακών και για ενοποίηση της χώρας.

Το χορωδιακό «Va’ pensiero», σύμβολο της αναζήτησης της ελευθερίας του λαού, έγινε σχεδόν ο Εθνικός Ύμνος των Ιταλών από τότε που πρωτοπαρουσιάστηκε αυτή η  όπερα του Βέρντι μέχρι τις μέρες μας.

Ο «Ναμπούκο» (Nabucco, σύντμηση του «Ναβουχοδονόσορας») είναι μία όπερα σε 4 πράξεις του Τζουζέπε Βέρντι πάνω σε ιταλικό λιμπρέτο του Θεμιστοκλή Σολέρα, βασισμένη στη βιβλική ιστορία και το θεατρικό έργο των Anicet-Bourgeois και Francis Cornu. Είναι μία από τις γνωστότερες όπερες του Βέρντι.

Πρωτοπαρουσιάστηκε (παγκόσμια πρεμιέρα) στις 9 Μαρτίου 1842 στη «Σκάλα του Μιλάνου» με τον τίτλο «Ναβουχοδονόσορας». Ο οριστικός τίτλος, με τον οποίο είναι σήμερα γνωστό το έργο, πρωτοδόθηκε (και καθιερώθηκε από τότε) σε μία παράσταση στην Κέρκυρα τον Σεπτέμβριο 1844. Υπήρξε η τρίτη όπερα του μεγάλου μουσουργού, αλλά όπως συνήθιζε να λέει ο ίδιος ήταν εκείνη που επέβαλλε το έργο του.

Το γνωστότερο κομμάτι του «Ναμπούκο» είναι το χορωδιακό Va, pensiero (= «Πέτα σκέψη») των Εβραίων της Βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας.

Η υπόθεση αφορά την αιχμαλωσία των Εβραίων από τον βασιλιά της Βαβυλώνας Ναβουχοδονόσορα. Όταν εκείνος απαιτεί να υμνείται ως θεός, τον πλήττει κεραυνός. Η θεωρούμενη ως κόρη του Αμπιγκαΐλε, που είναι ερωτευμένη με τον Ισμαήλ, ανιψιό του βασιλιά της Ιερουσαλήμ, σφετερίζεται την εξουσία. Μετανοώντας, ο Ναμπούκο στρέφεται προς τον Ιεχωβά, βρίσκει πάλι τα λογικά του, ελευθερώνει τους Εβραίους και συναινεί στη σχέση της πραγματικής κόρης του Φενένας με τον Ισμαήλ. Στον Ιεχωβά στρέφεται στο τέλος και η μοιραία Αμπιγκαΐλε, προτού αυτοκτονήσει.

Όμως στην πραγματικότητα ο «Ναμπούκο» δεν αναφέρεται στην  αιχμαλωσία των Εβραίων. Είναι μια πρόφαση για τον Βέρντι να μιλήσει για το Ριζορτζιμέντο. Ένα εθνικιστικό κίνημα, που εμπνευσμένο από τα κηρύγματα του Ναπολέοντα περί ισότητας, εθνικού κράτους και κυρίαρχου λαού, ζητούσε την  απελευθέρωση και ενοποίηση της Ιταλίας. Το Ριζορτζιμέντο (αναγέννηση) ξεκίνησε το 1820 με τους Καρμπονάρους, συνεχίσθηκε το 1830 με τον Τζιουζέπε Γαριβάλδι και τον Μαντσίνι με την μυστική οργάνωση του «Νεαρά Ιταλία».

Ο Βέρντι, ο οποίος συμμετείχε από νεαρός σε αυτόν τον αγώνα, γράφει τον «Ναμπούκο» λίγα χρόνια μετά την αποτυχία της εξέγερσης του Πιεμόντε και πριν από τις εξεγέρσεις των τελών  της δεκαετίας του 1840, που θα κατέληγαν στην ενοποίηση της Ιταλίας. Μεταφέρει λοιπόν μία θλίψη για την κατάσταση της χώρας του. Όπως έγραφε και ο Τζιοσούε Καρντούτσι για τον «Νεμπούκο» αρκετά αργότερα: «Με τους πρώτους παλμούς της νεανικής του τέχνης, ο Γκιουζέπε Βέρντι προείδε και κήρυξε την αναγέννηση της πατρίδας του. Ω τραγούδια αξέχαστα και ιερά για όσους πριν το 1848!».

Βέβαια αυτός ο πατριωτισμός δεν μπορούσε να είναι  φανερός, μιας και στην Ιταλία υπήρχε λογοκρισία για όπερες με θέματα από την Ιταλική ιστορία. Σε αντίθεση με την προσωπική ανάγνωση ενός εθνικιστικού ιστορικού μυθιστορήματος, που η επίδραση του περιοριζόταν στους τοίχους ενός δωματίου, το σκίρτημα χιλιάδων Ιταλών που άκουγαν την ίδια μουσική και τους ίδιους πατριωτικούς στίχους, φάνταζε αληθινά ανατρεπτικό. Έτσι έπρεπε να βρεθεί πλάγιος τρόπος για να περάσει το εθνικιστικό μήνυμα της όπερας. Όπως έγραφε και ο ίδιος ο Βέρντι σε ένα διάσημο γράμμα στον Τζιουζέπε Τζιούστι:

«Δυστυχώς για εμάς αν θέλουμε να είμαστε αποτελεσματικοί, πρέπει να καταφύγουμε στην μεταμφίεση»

Έτσι ο «Ναμπούκο» δεν είναι απλώς μια σύγκρουση Εβραίων και Βαβυλωνίων, με τον ίδιο τρόπο οι «Λομβαρδοί την εποχή των Σταυροφοριών» δεν αναφέρονται στην σύγκρουση σταυροφόρων και Σαρακηνών. Ούτε όμως η «Αλζίρα» αναφέρεται σε σύγκρουση Ισπανών και Περουβιανών. Όλες αυτές οι όπερες είναι εμπνευσμένες από τον εθνικό αγώνα των Ιταλών για απελευθέρωση και ενοποίηση, μεταφερμένες όμως σε εξωτικά μέρη για τον φόβο των Αυστριακών.

Από όλες τις «όπερες του Ριζορτζιμέντο» του Βέρντι ήταν ο «Ναμπούκο» που κέρδισε περισσότερο τις ψυχές των Ιταλών. Ο Βέρντι μαζί με τον λιμπρετίστα Σαλένα έγραψαν έτσι την όπερα ώστε ο κάθε ιταλός να μπορεί να ταυτιστεί μαζί της και να προβληματιστεί για το μέλλον της πατρίδας. Με πρόφαση την καταπίεση των Εβραίων από τον τυραννικό Ναμπούκο, ο Βέρντι έστελνε το μήνυμα όχι μόνο στους Ιταλούς, αλλά σε όλους τους εθνικά υπόδουλους λαούς της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων, αλλά και πιο πέρα, στα Βαλκάνια. Ειδικότερη έμφαση δόθηκε στην χρήση της χορωδίας, που εξέφραζε τον πόνο και την ψυχική θλίψη των Εβραίων / Ιταλών.  

Va’ Pensiero

Πέτα σκέψη με φτερά χρυσωμένα,

στης γλυκιάς μου πατρίδας τα μέρη,

κει που μύρα σκορπάει τ’ αγέρι,

και η αύρα φυσά δροσερή

Του Ιορδάνη τις όχθες χαιρέτα

της Σιών τα ερείπια τα θλιβερά.

Ώ Πατρίδα γλυκειά μα χαμένη!

θύμησες ακριβές και πικρές!

Άρπα ολόχρυση των προφητών μας

γιατί μένεις βουβή ξεχασμένη;

Παρηγόρα τη δόλια ψυχή μας,

διηγήσου δόξες παλιές!

Ας ηχήσει ο θρήνος σου ως πέρα,

για μια πατρίδα που ζει στη σκλαβιά·

και μακάρι ο Κύριος δύναμη να δώσει 

να κρατηθούμε ορθοί στα δεινά!

Σε αυτόν το θρηνώδες χορωδιακό με τίτλο Va Pensiero, ο αρχιερέας Ζαχαρίας απαντά, δίνοντας ως προφητεία  την λύτρωση: «Εγερθείτε θλιμμένα μου αδέλφια, Ο Κύριος μιλάει μέσα από τα χείλη μου. Οι επονείδιστες αλυσίδες θα σπάσουν»

Εξ’ άλλου και ο Θεός που επικαλούνται οι Εβραίοι/ Ιταλοί είναι πολεμιστής: «Εσύ Παντοδύναμε Θεέ του Αβραάμ, κατέβα στην γη και πολέμησε δίπλα μας. Στους δούλους σου άναψε μια ανάσα φωτιάς Που θα φέρει θάνατο στον εχθρό»

Το εθνικοαπελευθερωτικό νόημα του «Ναμπούκο» γίνεται έτσι σαφές από την πρώτη σκηνή του έργου. Μάλιστα από την αρχή, οι Ιταλοί τραγούδαγαν στους δρόμους το «Va pensiero», μετατρέποντας  το στον ύμνο του Ριζορτζιμέντο, που θα ακολουθούσε. Τόσο είχε συνδεθεί το όνομα του Βέρντι με τους εθνικούς αγώνες των Ιταλών, που το σύνθημα Viva Verdi (Ζήτω ο Βέρντι) γραφόταν στους τοίχους ως ακρωνύμιο του Viva Vittorio Emmanuel, Roi DItaliani (Ζήτω ο Βίκτωρ Εμμανουήλ, Βασιλεύς των Ιταλών).

Σε παράσταση του έργου στη Ρώμη, τον Μάρτιο του 2011, συνέβη το εξής πρωτοφανές: Ο διάσημος αρχιμουσικός Ρικάρντο Μούτι μετά το «Va’ pensiero», διέκοψε,  διαμαρτυρόμενος για την περικοπή κονδυλίων στον πολιτισμό, αναφέροντας,  ότι «…ο πολιτισμός είναι η πνευματική κόλλα που κρατά το λαό ενωμένο» και ότι χωρίς πολιτισμό η Ιταλία θα είναι  «Patria, si bella  e perduta»!

Στη συνέχεια κάλεσε το ακροατήριο να συμμετάσχει στην επανάληψη του «Va’  pensiero». Το κοινό της όπερας πράγματι σηκώθηκε και τραγούδησε μαζί με τους συγκινημένους χορωδούς… 

Ο ρόλος της Αμπιγκαΐλε, από τους δυσκολότερους του λυρικού ρεπερτορίου, έχει συνδεθεί ανεξίτηλα με δύο Ελληνίδες σοπράνο, τη Μαρία Κάλλας και την Έλενα Σουλιώτη.

Το μήνυμα το Ναμπούκο, είναι διαχρονικό, πάντα επίκαιρο και δίνει ένα σπουδαίο μήνυμα. Ακόμα και στη πιο βαθιά θλίψη δεν πρέπει ποτέ δεν εγκαταλείπουμε τον αγώνα μας και την πίστη μας. Όλοι μας και όλα είναι στα χέρια του Θεού. Και ο Θεός δεν αφήνει σκλάβους τα παιδιά του. 

Η Χώρα αντιμετωπίζει λογοκρισία στα κοινωνικά δίκτυα. Αν θέλετε να βλέπετε τις δημοσιεύσεις ο μόνος ασφαλής τρόπος είναι η εγγραφή στο site. Είναι δωρεάν.

Πηγές:

https://www.athinorama.gr/music/article/i_diaxroniki_epikairotita_tou_nampouko-2528831.html

https://hamomilaki.blogspot.com/2013/06/verdi-nabucco-va-pensiero.html?utm_source=feedburner&utm_medium, Attikanet

https://avalonofthearts.gr/%CE%BF-%CE%BD%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%8D%CE%BA%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B2%CE%AD%CF%81%CE%BD%CF%84%CE%B9-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%B9%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CF%8C/ 

προηγούμενο
επόμενο

Facebook Comments