Άγιος Γεώργιος στο Κάιρο της Αιγύπτου. Εκεί που φυλακίστηκε ο Άγιος

Η μονή και ο ναός του Αγίου Γεωργίου στο Κάιρο είναι από τα σπουδαιότερα μνημεία του χριστιανισμού στο Παλαιό Κάιρο. Βρίσκεται κοντά στις πυραμίδες, μεταξύ της αρχαίας Μέμφιδος και της Ηλιουπόλεως.

Χτίσθηκε στα θεμέλια του Παλαιού Οχυρού της Βαβυλώνας στην ευρύτερη περιοχή της Μέμφιδας που ήταν η αρχαία πρωτεύουσα της Κάτω Αιγύπτου και η οποία πήρε την ονομασία της μετά την εγκατάσταση των Βαβυλωνίων αιχμαλώτων που έφερε στην Αίγυπτο ο Φαραώ Ραμσής Α’ (1390 π.Χ.) από την εκστρατεία του στην Ασία.

Το 383 μ.Χ. ο Μέγας Θεοδόσιος με διάταγμά του μετέτρεψε το φρούριο σε ναό προς τιμήν του Αγίου Γεωργίου. Ο ιερός ναός είναι κτισμένος στον τέταρτο όροφο επάνω σε πύργο Ρωμαϊκού φρουρίου, το οποίο πολλές φορές χρησίμευε σαν καταφύγιο των Χριστιανών.

Κατά καιρούς, το μοναστήρι λειτούργησε και ως νοσοκομείο, γηροκομείο, πτωχοκομείο, ξενοδοχείο και κοιμητήριο και γνώρισε αλλεπάλληλες καταστροφές και ανακαινίσεις.

Στα νεώτερα χρόνια, το 1880, η πρωτοβουλία του Πατριάρχη Αλεξανδρείας, Σωφρονίου, προς τον Τσάρο της Ρωσίας, Αλέξανδρο τον Β΄, για οικονομική ενίσχυση τεσσάρων χιλιάδων λιρών Αγγλίας, για την ανοικοδόμηση της Μονής, δεν απέδωσε πλήρως.

Η ανοικοδόμηση ήταν μικρής έκτασης, όμως βοήθησε στο να σωθούν οι παλαιές εικόνες, οι οποίες απειλούνται με καταστροφή.

Στον κυρίως ναό ευρίσκεται και η αλυσίδα που, κατά την παράδοση, είχε δεθεί ο Άγιος και που οι προσκυνητές θεωρώντας την θαυματουργή, περιπτύσσονται μ’ αυτήν. Τα θαύματα αφορούν κυρίως, ψυχιατρικές ασθένειες.

Οι προσκυνητές του Αγίου εδώ, είναι κατά 80% Μουσουλμάνοι, που λατρεύουν τον Τροπαιοφόρο και φέρνουν τασιμάρια ζώα και άλλα στη χάρη Του και δέχονται τα θαύματά Του. Οι υπόλοιποι είναι Ορθόδοξοι και Κόπτες.

Από το 1825, ενταφιάζονται εδώ οι Πατριάρχες Αλεξανδρείας και δίπλα ευρίσκεται ναός αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου και το αξιόλογο, με μνημειακούς πλέον τάφους, ελληνικό κοιμητήριο. Πολλοί από τους τάφους ανήκουν σε Κρητικές οικογένειες της παλαιότερης Αιγύπτου.

Το πηγάδι της Παναγίας ευρίσκεται στον εξωτερικό χώρο και εδώ, κατά την παράδοση, άντλησε η Θεοτόκος νερό όταν, φεύγοντας από την Αίγυπτο, πέρασαν απ’ αυτό το σημείο.

Το 2012 ξεκίνησαν και ολοκληρώθηκαν το 2015 οι εργασίες αναστήλωσης τόσο του κεντρικού ναού όσο και του υπόγειου Μουσείου, εξαιρετικής ρωμαϊκής τεχνοτροπίας και με σημαντικά εκθέματα – όπως εικόνες κοπτικής τέχνης του 11ου αι., εκκλησιαστικά κειμήλια, μικροί ναοί με πανέμορφα τέμπλα που σώζονται ολόκληρα, η Παναγία του Καΐρου του 18ου, το νειλόμετρο (με το οποίο μετρούσαν τη στάθμη του ποταμού), οι τάφοι των τριών τελευταίων Πατριαρχών και το μέρος όπου πιστεύεται πως φυλακίστηκε ο Αγ. Γεώργιος. Όλες οι εργασίες συντήρησης, κόστους περίπου 6 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτήθηκαν από το ζεύγος Μαρίνα και Αθανάσιος Μαρτίνου.

Στο Κάιρο η μνήμη του Αγίου Γεωργίου τιμάται την πρώτη Παρασκευή μετά την εορτή του Αγίου, στις 23 Απριλίου, κι αυτό διότι η Παρασκευή για ολόκληρη την Αίγυπτο είναι ημέρα αργίας και έτσι αρκετοί μουσουλμάνοι, που τιμούν και σέβονται τον Άγιο, μπορούν να έρχονται στην ιερά Μονή.

Δεν είναι τυχαίο πως κατά τη διάρκεια των εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης της ανάγλυφης αναπαράστασης του Αγ. Γεωργίου εντοπίστηκε στο εσωτερικό του στόματος του δράκου χειρόγραφο σημείωμα στην αραβική γλώσσα: ένας Αιγύπτιος μαθητής ζητούσε από τον Αγιο να τον βοηθήσει να πάει καλά στις εξετάσεις του.

Στις Ελληνορωμαϊκές κατακόμβες, κάτω απ’ αυτόν, που στην πραγματικότητα ανακαλύφθηκαν πριν λίγα χρόνια, εκτός από το Νειλόμετρο των Φαραώ που μετρούσαν την στάθμη του Νείλου ποταμού, υπάρχουν τα παρεκκλήσια των Αγίων Σαράντα, Αγίου Ιωάννη, Θεοδώρου και Χριστόφορου. 

Σύμφωνα με τον Άραβα χρονογράφο Ίμπν Ντουκμάκ το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου ιδρύθηκε πριν το 530 μ.Χ. Μετά την αραβική κατάκτηση της Αιγύπτου (7ος αι.μ.Χ.) μετονομάσθηκε σε Φουστάτ δηλαδή στρατόπεδο. Πρόκειται για παραλλαγή της βυζαντινής λέξεως Φοσσάτο, που προέρχεται από τη λατινική fossatum.

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου είναι κυκλοτερής οκτάστηλος και θυμίζει το ναό του Αγίου Βιταλίου της Ραβέννα. Περιβάλλεται από αρχαίο τείχος, το μεγαλύτερο τμήμα του οποίου έχει καταστραφεί.

Το ιερό του Αγίου Γεωργίου ήταν αφιερωμένο στο μάρτυρα του Άγιο Γεώργιο ο οποίος βασανίσθηκε στο οχυρό της Βαβυλώνας όπου τελικά αποκεφαλίσθηκε.

Η μονή, του Αγίου Γεωργίου ανά τους αιώνες έχει λειτουργήσει ως γυναικείο μοναστήρι, νοσοκομείο, πτωχοκομείο, γηροκομείο και σχολείο. Γνώρισε αλλεπάλληλες καταστροφές και ανακαινίσεις, με τελευταία αυτή του 1904, όταν υπέστη σοβαρότατες καταστροφές από πυρκαγιά. Η αποκατάστασή της έγινε από τον Πατριάρχη Φώτιο (1900-1925).

Το μοναστήρι, ως Μονή, χρονολογείται από τον 12ο αι. μ.Χ. και υπέστη, τον Αύγουστο του 1904, ολική, σχεδόν, καταστροφή, από πυρκαγιά, η οποία κατέστρεψε και τα ξύλινα πατώματα του πύργου. Το 1909, ο Πατριάρχης Φώτιος, με την υλική συνδρομή των πιστών ανοικοδόμησε το κτίριο, ενώ η τελική οικοδόμηση του συγκροτήματος ολοκληρώθηκε το 1948, επί Πατριαρχίας του Χριστοφόρου Β΄, με τη δωρεά του τότε προέδρου της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου, Θεοδώρου Κότσικα και της συζύγου του, το γένος Αντωνίου Μπενάκη, καθώς και με τη δωρεά του ζεύγους Μουρατιάδη. Τότε, προστέθηκαν οι κλίμακες και οι στοές.

Το μοναστήρι είναι ανδρικό ανακαινισμένο και αποτελεί μεγάλο λατρευτικό προσκύνημα όχι μόνο Ορθοδόξων Ελλήνων αλλά και Κοπτών. Βρίσκεται υπό την Εποπτεία της Αιγυπτιακής εφορείας Αρχαιοτήτων Βυζαντινών μνημείων και είναι ανήκει στα πολιτιστικά μνημεία που τελούν υπό την προστασία της Unesco.

Στο ναό υπάρχει και μία μοναδική συλλογή. Πρόκειται για μοναδική συλλογή ξύλινων θυρόφυλλων από το Οχυρό της Βαβυλώνας που χρονολογούνται στον 8o αιώνα και εκτίθενται στην αίθουσα των θυρών που φιλοξενούνται και άλλα αρχαία ευρήματα. Στον τρούλο υπάρχουν τοιχογραφίες του Κωνσταντίνου Παρθένη.

Στα φιδογυριστά σπλάχνα του πύργου ένας άλλος κόσμος κρύβεται. Διάδρομοι διασταυρώνονται, εξακτινώνονται και οδηγούν στο Μουσείο, του οποίου τα εγκαίνια έγιναν την 1η Απριλίου του 2001, με την ευγενική προσφορά €294000, που προσέφερε το ίδρυμα Λίλιαν Βουδούρα, στη φυλακή του αγίου, στον ιερό τόπο του καταφυγίου της αγίας οικογένειας, στα 14 παρεκκλήσια, αυτό των αγίων Σαράντα, στο πρώτο υπόγειο, που στηρίζεται σε 8 κίονες, λειτουργεί ακόμη, στο τρίτο υπόγειο το νειλόμετρο, στο ναό των Αγίων Θεοδώρων, στο ναό της Γέννησης που, στα Βυζαντινά χρόνια, ήταν στέρνα, και, λίγο πιο πέρα στον ναό του Αγίου Χριστοφόρου, στο πηγάδι, που, σύμφωνα με την παράδοση, ευλόγησε η Παναγία, στους τάφους 9 Πατριαρχών και στις άλλες κρύπτες, όπου, διάσπαρτα, υπάρχουν σπαράγματα, παλαιοχριστιανικής τέχνης. Αντικείμενα και εικόνες υπάρχουν, εκεί, ιδιαίτερης αρχαιολογικής αξίας, όπως η εικόνα της Παναγίας της Γοργοεπήκοου, του 10ου ή 11ου αι., μια Βρεφοκρατούσα του 10ου αι., η εικόνα του Αποστόλου Παύλου, του 12ου αι. και μια ακόμη της Θεοτόκου του τύπου της Οδηγήτριας, του 13ου αι.

Από τις νεώτερες ξεχωρίζουν: Η «Αμόλυντος» του 16ου αι., η του Αγίου Κυρίλλου της Κρητικής Σχολής και η του Αγίου Βασιλείου, του 17ου αι. Επίσης υπάρχουν έργα νεώτερων ζωγράφων, όπως της Θάλειας Καραβία, του Π. Παντελάκη, του Θ. Ράλλη και άλλων.

Η θαυματουργή εικόνα του Αγίου, έργο του 9ου αι., βρίσκεται μέσα σε Κουβούκλιο, με το ιερό του λείψανο και τον απεικονίζει έφιππο, όπως απεικονίζονται οι στρατιωτικοί άγιοι της Ανατολής, τη στιγμή που φονεύει τον δράκοντα και σώζει την πριγκιποπούλα, η οποία θα θυσιαζόταν σ’ αυτόν.

Είναι μια από τις πολλές παραδόσεις, οι οποίες αναφέρονται και η πιο γνωστή και σπουδαιότερη. Μπορούμε, ακόμη, να δούμε τον τροχό με τις λεπίδες, την κολώνα και τμήμα της αλυσίδας με την οποία ήταν προσδεδεμένος ο άγιος σ’ αυτήν.

Ο Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος είναι ο πιο γνωστός και δημοφιλής, ανάμεσα στους 56 ή 57 αγίους της Εκκλησίας μας, με το όνομα Γεώργιος και ο πιο θαυματουργός. Γι’ αυτό και απολαμβάνει τιμών μεγάλης εμβέλειας, όσο κανείς.

Ως στρατιωτικός Άγιος, είναι προστάτης του ελληνικού στρατού και του πεζικού. Είναι προστάτης Αγιος της Αγγλίας, άγιος της Καθολικής, Αγγλικανικής, Λουθηρανικής και Αρμενικής Εκκλησίας και προστάτης των Ιπποτών και των προσκόπων, των χριστιανών της Παλαιστίνης, της Βηρυτού κ.ά.

Ο ναός περιβαλλόταν από τείχος, με τη χαρακτηριστική ρωμαϊκή λευκή και κόκκινη τοιχοποιία, σε απόσταση μισού τετραγωνικού χιλιομέτρου, του οποίου το μεγαλύτερο τμήμα είχε καταστραφεί.

Έτσι, το 1998, το ελληνικό κράτος ανέλαβε την ανέγερση νέου τείχους με δύο εισόδους, την κεντρική, η οποία οδηγεί προς το Ηγουμενείο της Μονής και μια άλλη, αριστερά, η οποία οδηγεί στο ελληνικό κοιμητήριο, το αρχαιότερο και μεγαλύτερο της Ορθόδοξης Αφρικής, που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, μια που αποτελεί σύνοψη της ιστορίας του αιγυπτιώτη ελληνισμού αλλά και υπαίθριο μουσείο – γλυπτοθήκη, όπου μπορεί να δει κανείς την εξέλιξη της σπουδαίας, αλλά δυστυχώς, παραμελημένης, επιτύμβιας Τέχνης.

Συναντούμε τάφους απλούς, επίγειους, με επιγραφές, από τις πιο απλές, οι οποίες μας δίνουν μόνο, το ονοματεπώνυμο του νεκρού που φιλοξενούν, και την ημερομηνία και χρονολογία γέννησης και θανάτου, άλλες πιο σύνθετες μας πληροφορούν και για το επάγγελμα, αλλά, ακόμη, χρησιμοποιώντας στίχους, ως επί τον πλείστον, αυτοσχέδιους, μας κάνουν κοινωνούς της οδύνης και του πένθους αυτών, που έχουν μείνει πίσω και θρηνούν.

O Pantokratoras ston troulo

Συναντούμε, επίσης, τάφους οικογενειακούς, ναόσχημους σε σχήμα τετραγώνων ή ορθογωνίων δεξιά και αριστερά της κεντρικής οδού και, τέλος, μνημεία με έντονες επιδράσεις του νεοκλασικισμού, τα οποία, αν τα βλέπαμε τότε, καινούρια, ίσως δεν θα μας είχαν θαμπώσει τόσο, όσο, τώρα, που έχουν πάρει την πατίνα του χρόνου, την ομορφιά των τόσων ανθρώπινων συγκινήσεων, οι οποίες έχουν συσσωρευτεί μέσα στον χρόνο και που δίνουν την εντύπωση ότι έχουν διαποτίσει τις πέτρες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Παντοκράτορας, οι Προφήτες και τα Μετάλλια, είναι έργα του Αλεξανδρινού Κωστή Παρθένη, την περίοδο 1908-1909. Ο ζωγράφος φαίνεται ότι ταξίδεψε εκεί κατόπιν μεσολάβησης του Ποριώτη Γεωργίου Μιχαήλ, εμποροπλοίαρχου στο επάγγελμα, που δραστηριοποιείτο στο Σουέζ.

Είχε αναθέσει άλλωστε στον Αιγυπτιώτη ζωγράφο την αγιογράφηση του Αγίου Γεωργίου στον Πόρο, στις αρχές του 1908. Εκεί ο Παρθένης συνέλαβε και εκτέλεσε μοναδικά τον Ευαγγελισμό του, που είναι από τα πλέον γνωστά έργα του. Στο Κάιρο, όμως, έχουμε ζωγραφική του μόνο στον τρούλο κι αυτό μοιάζει περίεργο.

Φαίνεται λοιπόν, πως η εργασία είχε ανατεθεί αρχικά από τον Πατριάρχη σε έναν άλλο ικανό ζωγράφο, τον Μανώλη Λαμπάκη, μαθητή του Γύζη και του Λουδοβίκου Θείρσιου. Δημιουργήθηκαν προστριβές και δεν ολοκλήρωσε ο Παρθένης την τοιχογράφηση του ναού.

Πηγές :

http://romfea.gr/patriarxeia-ts/patriarxeio-alexandreias/289-peridiabasi-mnimis-sto-kairo-ton-ellinon

https://www.pemptousia.gr/2015/04/ston-agio-georgio-sto-kairo/

https://www.cnn.gr/focus/story/55888/ag-georgios-kairo-xefyllizontas-tin-istoria-toy-emvlimatikoy-monastirioy

http://www.haniotika-nea.gr/o-agios-georgios-sto-kairo/

http://orthodoxplanet.com/2017/06/12/agios-georgios-kairou-oikoumenikos-patriarxis-vartholomaios/

https://www.efsyn.gr/tehnes/art-nea/25512_enas-parthenis-stin-kardia-toy-kairoy

προηγούμενο
επόμενο

Facebook Comments