Ιερά Μονή Σαγματά. Το σπίτι του Αγίου Λουκά του Ιατρού στην Ελλάδα

Σε ένα πλάτωμα με εντυπωσιακή θέα προς τον κάμπο της Θήβας, στην κορυφή του όρους Υπάτιον ή Σαγμάτιον, είναι κτισμένη η Ιερά Μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος γνωστή και ως Μονή Σαγματά, προσωνυμία που οφείλεται είτε στη μορφολογία του βουνού, που θυμίζει σάγμα (σαμάρι), ή στο γεγονός ότι οι μοναχοί της ασκούσαν το επάγγελμα του σαγματοποιού.

Η ιστορική Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος  – Σαγματά,  ένα από τα αρχαιότερα μοναστήρια,  είναι χτισμένη σε υψόμετρο 747 μέτρων στην κορυφή του Σαγματίου όρους.  Μισή ώρα περίπου μακριά από τη Θήβα και 8  χιλιόμετρα από την Εθνική οδό Αθηνών – Λαμίας (80ο χλμ.)

Σύμφωνα με τον Παυσανία το βουνό στα αρχαία χρόνια ονομαζόταν «Υπάτιον Όρος» και στην κορυφή του υπήρχε μεγαλοπρεπής αρχαιοελληνικός ναός και άγαλμα του Υπάτου Διός. 

Η ίδρυσή της ανάγεται στον 12ο αιώνα, όταν ο όσιος Κλήμης, εγκαταλείποντας τη Μονή του Οσίου Μελετίου στον Κιθαιρώνα, όπου αρχικά μόναζε, εγκαταστάθηκε στον χώρο και ασκήτευσε σε σπήλαιο. Μαζί με τους συνασκητές του οργάνωσαν τη μοναστική κοινότητα, η οποία σύμφωνα με την παράδοση, ευεργετήθηκε από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α΄ Κομνηνό(1081-1118).

Την εποχή αυτή αλλάζει και η ονομασία του βουνού από «Υπάτιον» σε «Σαγμάτιον» πιθανώς επειδή το βουνό μοιάζει με σάγμα (=σαμάρι) ή επειδή οι παλαιοί μοναχοί ασκούσαν την τέχνη και εργασία του σαγματοποιού.

Η μονή για αιώνες αποτέλεσε το πνευματικό κέντρο της περιοχής, αλλά τον 19ο αιώνα έπεσε σε παρακμή, ωστόσο τη δεκαετία του 1970 ανακαινίσθηκε και ανανεώθηκε και σήμερα λειτουργεί ως ανδρική.

Το καθολικό

Στο κέντρο της Ιεράς Μονής υψώνεται το καθολικό, που είναι αφιερωμένο στη μεταμόρφωση του Σωτήρος και κτίστηκε τον 12ο αιώνα.  Ο ρυθμός του είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος μετά τρούλου. 

Χωρίζεται σε 4 μέρη : στο Ιερό,  στον κυρίως ναό,  στον εσωνάρθηκα ή Λιτή και στον εξωνάρθηκα,  ο οποίος μαζί με το καμπαναριό είναι κτίσματα του 15ου ή 16ου αιώνα.

Η πύλη εισόδου στον ναό με επιγραφή στο μαρμάρινο υπέρθυρο και τοιχογραφίες στις παραστάδες

Το πιο ενδιαφέρον τμήμα του ναού είναι το ψηφιδωτό δάπεδό του. Είναι ωραιότατο, από τα σπάνια δείγματα,  φτιαγμένο με λεπτές πολύχρωμες ψηφίδες,  με θαυμάσιες παραστάσεις από το ζωϊκό και φυτικό βασίλειο καθώς και γεωμετρικά σχήματα. 

Γράφει γι’ αυτό ο λογοτέχνης Τάκης Λάπας : «Νομίζουμε ότι πριν από λίγο ο τεχνίτης το αποτελείωσε και όχι προχειροφτιαγμένο.  Ότι πλουμίδι ζητάει το μάτι σου θα το βρείς σε αυτό το μωσαϊκό».

Άποψη του ξυλόγλυπτου ιερού του Ναού – Αρχείο ΙΑΑ © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

Στο σκευοφυλάκιο φυλάσσεται σταυρός με Τίμιο Ξύλο, ο οποίος θεωρείται δώρο του αυτοκράτορα Αλέξιου Α΄ Κομνηνού, ενώ εξέχουσα θέση κατέχει η κάρα του οσίου Κλήμεντος, που προσελκύει πλήθη προσκυνητών. Το συγκρότημα συμπληρώνουν η τράπεζα και το φωτάναμμα του 12ου αιώνα, καθώς και βοηθητικά κτήρια και κελιά, που ανάγονται κυρίως στην εποχή της Τουρκοκρατίας. Στη μονή υπάρχει παρεκκλήσιο αφιερωμένο στον σύγχρονο Ρώσο άγιο, Λουκά τον Ιατρό (1877-1961).

Σταυρός με Τίμιο Ξύλο, δώρο του αυτοκράτορα Αλεξίου Α” Κομνηνού

Ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Ιερώνυμος Β  (κατά κόσμον Ιωάννης Λιάπης) διετέλεσε Ηγούμενος των Ιερών  Μονών Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Σαγματά (1971-1977)

Άποψη του Ναού από το Νάρθηκα – Αρχείο ΙΑΑ – © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών,

Τα άλλα κτίσματα 

Γύρω από το καθολικό είναι κτισμένα τα κελιά, η τράπεζα και οι υπόλοιποι βοηθητικοί χώροι. Στη νότια πλευρά βρίσκεται η τράπεζα της Μονής, το «φωτάναμμα» και στη δυτική πλευρά το πρώτο κελί, όλα κτίσματα του 12ου αιώνα. Τα υπόλοιπα κτίρια (κελιά, αρχονταρίκια κ.λ.π.) είναι κτίσματα από την εποχή της Τουρκοκρατίας.

Λεπτομέρεια από το ψηφιδωτό στο δάπεδο του Ναού

Παρεκκλήσια 

Σε απόσταση 150μ. νότια της Μονής βρίσκεται το γραφικό παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου, κτίσμα πιθανώς του 16ου αιώνα. Δυτικά βρίσκεται το νεόκτιστο παρεκκλήσι του Οσίου Κλήμεντος με τον τάφο του. Από το σημείο αυτό η θέα προς τον βοιωτικό κάμπο και τις λίμνες είναι μαγευτική. Από εδώ ξεκινάει και ένα μικρό μονοπάτι που καταλήγει στην απόκρημνη σπηλιά όπου ασκήτεψε ο Όσιος Κλήμης. Γύρω από τη Μονή υπάρχουν ερείπια παλαιοτέρων παρεκκλησίων, ενώ σε απόσταση ενός περίπου χιλιομέτρου, δίπλα στο δρόμο, βρίσκεται το παρεκκλήσι των Αγίων Σαράντα Μαρτύρων, κτίσμα από την εποχή της Τουρκοκρατίας.

 Παρεκκλήσιο Αγ. Νικολάου

Το παρεκκλήσιο του Αγίου Λουκά 

Τα τελευταία χρόνια έγινε πολύ γνωστός στον Ελλαδικό χώρο ο σύγχρονός μας Ρώσος Άγιος Λουκάς ο ιατρός, αρχιεπίσκοπος Συμφερουπόλεως και Κριμαίας (1877-1961). Μέσα στην Ιερά Μονή υπάρχει παρεκκλήσιο του Αγίου Λουκά. Η μνήμη του τελείται στις 11 Ιουνίου.

Το παρεκκλήσιο του Αγίου Λουκά

Στην Μονή Σαγματά υπάρχει μεταξύ άλλων λείψανο και σημαντική συλλογή προσωπικών αντικειμένων του Αγίου Λουκά του Ιατρού.

Χειρουργικά εργαλεία που χρησιμοποιούσε ο Αγιος Λουκάς ως ιατρός

Για περισσότερες πληροφορίες για τον Άγιο Λουκά πιέστε εδώ.

Λειψανοθήκη με λείψανο του Αγίου Λουκά του ιατρού


Οι Άγιοι της Ιεράς Μονής 

Όσιος Μελέτιος (1035-1105). Κτήτορας της φερώνυμης Ιεράς Μονής στον Κιθαιρώνα. Χρημάτισε γέροντας του Οσίου Κλήμεντος. Από πολλούς υποστηρίζεται ότι για κάποιο χρονικό διάστημα έζησε στον Σαγματά. Η μνήμη του εορτάζεται την 1η Σεπτεμβρίου.

 Εσωτερικό του ναού του Οσίου Κλήμη

Όσιος Κλήμης (1050-1140). Κτήτορας της Ιεράς Μονής Σαγματά. Αθηναίος στην καταγωγή προσήλθε σε νεαρή ηλικία στην Ι. Μονή Οσίου Μελετίου, όπου εκάρη μοναχός από τον Όσιο Μελέτιο και έμεινε κοντά του 30 χρόνια. Στις αρχές του 12ου αιώνα ήλθε στο Σαγματά και ασκήτεψε «μόνος μόνω Θεώ» σε μια σπηλιά στην άκρη του απόκρημνου βράχου. Στις μέρες του άρχισε να κτίζεται το μοναστήρι. Η μνήμη του εορτάζεται την 26η Ιανουαρίου και την 1η Μαΐου.

Η σπηλιά που ασκήτεψε ο Όσιος Κλήμης ο Αθηναίος

Όσιος Γερμανός (1480-1540). Χρημάτισε ηγούμενος της Ιεράς Μονής κατά τους ζοφερούς χρόνους της δουλείας. Ήταν πνευματικός πατέρας του Οσίου Σεραφείμ. Η μνήμη του εορτάζεται την 26η Ιανουαρίου.

Ο Τάφος του Οσίου Κλήμη

Όσιος Σεραφείμ (1520-1602). Καταγόταν από το χωριό Ζέλι. Σε νεαρή ηλικία ήλθε στο Σαγματά και εμόνασε 10 χρόνια. Για περισσότερη άσκηση κατέφυγε στην περιοχή Δομπούς Ελικώνος και έχτισε τη φερώνυμη Ιερά Μονή. Η μνήμη του εορτάζεται την 6η Μαΐου.

Η Τίμια Κάρα του Οσίου Κλήμη

Η Ιερά Μονή τα νεότερα χρόνια 

Το μοναστήρι γνώρισε μέρες σπουδαίας πνευματικής ακμής και ήταν ο πνευματικός φάρος της περιοχής για πολλούς αιώνες. Δυστυχώς οι εθνικές περιπέτειες των νεότερων χρόνων δεν άφησαν απείραχτο το μοναστήρι.

Δυστυχώς οι εθνικές περιπέτειες των νεότερων χρόνων δεν άφησαν απείραχτο το μοναστήρι. Η Βαυαροκρατία ανέκοψε την πορεία της Ιεράς Μονής όπως και στα περισσότερα μοναστήρια. Τότε το μοναστήρι λεηλατήθηκε και απογυμνώθηκε από τους Ιερούς θησαυρούς του και το κακό συνεχίστηκε αργότερα από τους σύγχρονους ιερόσυλους.

Τα κτίρια από τη φθορά του χρόνου και τη λειψανδρία έπαθαν σημαντικές καταστροφές. Η άλλοτε πολυπληθής Ιερά Μονή έμεινε με ελάχιστους και ηλικιωμένους μοναχούς, που δίχως τους αναγκαίους πόρους και με αντίξοες συνθήκες προσπάθησαν να περισώσουν ότι ήταν δυνατόν.

Από τη δεκαετία του 1970 με τη μέριμνα των Σεβασμιωτάτων Μητροπολιτών Νικοδήμου και Ιερωνύμου στη συνέχεια, άρχισαν σοβαρές αναστηλωτικές εργασίες. Η ανακαίνιση έχει προχωρήσει αρκετά και η ερειπωμένη Ιερά Μονή έχει αλλάξει όψη. Από το 1977 στο μοναστήρι έχει εγκατασταθεί ολιγάριθμη αδελφότητα και λειτουργεί πλέον ως ανδρικό κοινόβιο.

Τηλέφωνα επικοινωνίας : 2261097122 – 2261097156

Είναι ανοικτά για τους προσκυνητές καθημερινά από τις 7:30 π.μ. – 1:00 μ.μ. και από τις 4:00 μ.μ. έως τη δύση του ηλίου.

Η Ιερά Μονή πανηγυρίζει στις :

6 Αυγούστου (Μεταμορφώσεως),

26 Ιανουαρίου και 1η Μαΐου (Οσίου Κλήμεντος),

14 Σεπτεμβρίου (Τιμίου Σταυρού).

Πηγές:

http://greekorthodoxreligioustourism.blogspot.gr/2016/06/blog-post_9.html

https://www.imtl.gr/?page_id=683

http://www.agiosloukas.org/sagmata.html

http://www.religiousgreece.gr/central-greece/-/asset_publisher/wogy5Y4x6Xn2/content/iera-mone-tes-metamorphoseos-tou-soteros

https://www.imtl.gr/?page_id=683

Πηγές φωτογραφιών:

 www.elliniko-panorama.gr

http://episkopouv.blogspot.com

www.religiousgreece.gr

www.panoramio.com , ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΤΣΩΝΑΣ.

http://thivaononlihe.blogspot.com

http://thivaononlihe.blogspot.com

προηγούμενο
επόμενο

Facebook Comments