Μακεδονία ή Θάνατος! Η Επανάσταση των Μακεδόνων. Η μάχη της Ρεντίνας 15 – 17 Ιουνίου 1821

Αιώνες επί αιώνων τα Μακεδονικά Τέμπη και τα στενά της Ρεντίνας αποτελούσαν ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικής σημασίας σημεία για την Μακεδονία. Ο έλεγχος του στενού αυτού περάσματος έδινε την δυνατότητα σε εκείνον που τα κατέχει να καθορίζει την διέλευση στρατευμάτων σε καιρό πολέμου και εμπορικών αγαθών σε καιρό ειρήνης.

Η τόσο μεγάλης σημασίας αυτή περιοχή κατοικήθηκε και οχυρώθηκε από τα βάθη της αρχαιότητας, μέχρι που στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας χτίστηκε το μεγάλο και άπαρτο Κάστρο της Ρεντίνας που για αιώνες προστάτευε το πέρασμα για την Βασιλεύουσα από τα Δυτικά, καθώς και την πρωτεύουσα της Μακεδονίας, την Νύμφη του Θερμαικού, από τα Ανατολικά της.

Από το 1452 και μετά και καθώς οι ορδές των Τούρκων είχαν κατακλύσει οριστικά την Μικρά Ασία και όλη την Βαλκανική χερσόνησο μαζί με την θάλασσα της Ανατολικής Μεσογείου σχηματίζοντας την τεράστια Οθωμανική αυτοκρατορία εκείνης της εποχής, η στρατηγική σημασία της Ρεντίνας άρχισε να φθίνει αφού δεν υπήρχε φόβος εισβολής ή σύραξης για τον κατακτητή.

Δεν υπήρχε… μέχρι που στα 1821 η φλέβα του πόθου της Λευτεριάς των υπόδουλων Ελλήνων άρχισε να χτυπά δυνατά και να ζώνει με την φωτιά του αγώνα όλη την Ελλάδα.

Μέσα σ΄ αυτή την φωτιά χίμηξε και η Μακεδονία, δίνοντας και εκείνη τον δικό της αγώνα με το δικό της αίμα και με τα δικά της παλικάρια που θυσιάστηκαν στο δέντρο της Λευτεριάς του Έθνους μας.

Τα στενά της Ρεντίνας τον Ιούνιο του 1821 θα γίνονταν ένας τόπος ποτισμένος με αίμα μιας Ηρωικής μάχης και Γη Αθάνατης δόξας και θυσίας των Μακεδόνων Αγωνιστών της Επανάστασης!

rnt

Η επανάσταση του 1821 δεν υπήρξε ένα γεωγραφικά μεμονωμένο γεγονός στον Μοριά, στην Ρούμελη και στα νησιά του Αιγαίου.

Αντιθέτως ήταν ένα καθολικό πολιτικό και στρατιωτικό γεγονός που συντάραξε όλη την Βαλκανική χερσόνησο.

Σημαντικές επαναστατικές κινήσεις δημιουργήθηκαν τόσο στην Κρήτη, όσο και στην Θεσσαλία, στην Μακεδονία και την Θράκη. 

Η εξέγερση των Μακεδόνων το 1821 και η τραγική της κατάληξη

Δυό μήνες μετά την Αγία Λαύρα, ο Σερραίος αγωνιστής Εμμανουήλ Παππάς στα τέλη του Μάη του 1821 κηρύσσει επισήμως την Επανάσταση στην Μακεδονία από τις Καρυές του Αγίου Όρους.

Από εκεί ξεκινά να ανάψει την φλόγα του αγώνα σε όλη την Μακεδονική Γη έχοντας στην διάθεση του 4.000 ένοπλα παλικάρια μεταξύ των οποίων 1.000 περίπου καλόγερους που έπιασαν τα όπλα για την Λευτεριά.

Σύντομα η Επανάσταση είχε διαδοθεί στην χερσόνησο της Κασσάνδρας, στην Ορμύλια, στην Σιθωνία (Νικήτη, Παρθενώνας) και στα Μαντεμοχώρια. Στις αρχές του καλοκαιριού επαναστάτησε και η Θάσος.

Η φλόγα της λευτεριάς εξαπλώνεται παντού…

pmxr

Ο Αρχιστράτηγος Εμμανουήλ Παππάς, με τα παλικάρια του και μπροστάρη τον φλογερό χαλκιδικιώτη Μητροπολίτη Μαρώνειας Κωνστάντιο, τον «Παλαιών Πατρών Γερμανό του Βορρά» και τις ευλογίες του Μητροπολίτη Ιερισσού Ιγνατίου, προελαύνει με το Λάβαρο της Ι. Μονής Εσφιγμένου από δύο κατευθύνσεις προς τη Θεσσαλονίκη!

Το σχέδιο ήταν να κυκλωθεί από ανατολικά και δυτικά η πόλη, να διασπαστούν οι δυνάμεις του εχθρού σε δύο μέτωπα και με την βοήθεια του λαού που καίγονταν για Λευτεριά και θα ενώνονταν με τους επαναστάτες, η Θεσσαλονίκη να γίνονταν Ελληνική.

Μετά να οχυρώνονταν οι αγωνιστές μέσα της και να αποτελούσε τον φάρο του ξεσηκωμού στη Μακεδονία.

Οι πρώτες αρχικές επιτυχίες των Ελλήνων τους έδωσαν ηθικό και φτερά στις ψυχές τους. Η ώρα της μεγάλης μάχης για να ελευθερωθεί η Θεσσαλονίκη ζύγωσε. Το στράτευμα των επαναστατών χωρίζεται σε δύο ομάδες. 

Και ξεκινούν..

– Η πρώτη ομάδα υπό τον γενναίο Καπετάν Χάψα με αποστολή να επιτεθεί από δυτικά, περνά τη Γαλάτιστα, βαδίζει προς Βασιλικά και πέφτει ηρωικά μαχόμενη στις 10 Ιουνίου 1821 στα ριζά της Ι. Μ. Αγίας Αναστασίας Φαρμακολύτριας,θυσιαζόμενη κυριολεκτικά, για να προστατέψει τα γυναικόπαιδα που είχαν καταφύγει στο Μοναστήρι, δίνοντάς τα καιρό να φύγουν και να σωθούν από την βαρβαρική μανία των Τούρκων, που υπό τον Αχμέτ Μπέη των Γιαννιτσών ορμούσαν σαν ύαινες να σφάξουν κάθε τι το Eλληνικό, φρενιασμένοι από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης του ΄21!

– Η δεύτερη ομάδα, με επικεφαλής τον ίδιο τον Εμμανουήλ Παπά και τους Αγιορείτες βαδίζει από το πόδι του Αγίου Όρους με κατεύθυνση να περάσει από την πλευρά των λιμνών του κάμπου του Λαγκαδά και να μπει στην Θεσ/νίκη από ανατολικά.

Τα παλικάρια του Εμ. Παππά νικούν αρχικά τις Τουρκικές δυνάμεις στην Ιερισσό την 1η Ιουνίου 1821, περνάνε το Στρατώνι, τα Αρχαία Στάγειρα και το βάλτο στα Γαβράδια.

Από εκεί βαδίζουν ως τον Σταυρό Θεσ/νίκης, καταλαμβάνουν θέσεις στα στενά της Ρεντίνας που ήταν σημαντικός κόμβος και συνεχίζουν θέλοντας να κόψουν το ασκέρι των Τούρκων που είχε μοιράσει τις δυνάμεις του στελνοντας τους μισούς στα Βασιλικά για να αντιμετωπίσουν τον Καπετάν Χάψα.
 
Οι επαναστατημένοι Έλληνες αφήνουν οπισθοφυλακή λίγους δικούς τους για να φτιάξουν ταμπούρια και να μαζέψουν τρόφιμα από το Μόδι και τα Μπεσίκια (σημερινή Μ. Βόλβη) στις αποθήκες στη Ρεντίνα και προχωρούν.

Περνάνε τον Στρόλογγο (σημερινή Νέα Μάδυτο) και φτάνουν ως την Παζαρούδα (Απολλωνία Θεσ/νίκης) και τη σημερινή Νέα Απολλωνία με σκοπό να φτάσουν στο Δερβένι και κατόπιν να πατήσουν στην πόλη της Θεσ/νίκης από την πλευρά του Ωραιόκαστρου.

sfp

Επειδή υπήρχε η πεδιάδα της Παζαρούδας που ήταν ανοιχτό μέρος και ήταν υπεράριθμος ο τουρκικός στρατός, μετά από γενναία μάχη οι επαναστάτες άρχισαν να υποχωρούν προς το ορεινό κομμάτι της Χαλκιδικής και οχυρόνωνται στα Στενά της Ρεντίνας για να κρατήσουν τα εδάφη που είχαν ελευθερώσει ως τότε.

Εκεί στη Ρεντίνα Θεσ/νίκης θα γίνει μια σκληρή μάχη και θα γραφτεί μια από τις λαμπρότερες σελίδες Θυσίας αυτού του τόπου που όμως παραμένει άγνωστη για πολλούς!

ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΡΕΝΤΙΝΑΣ 15 – 17 ΙΟΥΝΙΟΥ 1821 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ!

Ταυτόχρονα με τις κινήσεις των επαναστατημένων Ελλήνων, τις πρώτες μέρες του Ιούνη του 1821 ο Μεχμέτ Μπαϊράμ πασάς με διαταγή του Σουλτάνου, ξεκίνησε από τη Δράμα για να κινηθεί προς τη νότια Ελλάδα και να χτυπήσει τους επαναστάτες.

Όμως έπρεπε πριν κατέβει προς τη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο, να καταστείλει την επανάσταση της Χαλκιδικής, γιατί διαφορετικά υπήρχε κίνδυνος να πέσει η Θεσσαλονίκη στα χέρια των επαναστατημένων Ελλήνων.

Τα πεζοπόρα τμήματα που είχε συγκεντρώσει ο Μπαιράμ ήταν συνολικά πάνω από 30.000 πεζικό ενώ μαζί του είχε και 5.000 ιππικό. Ο Εμμανουήλ Παπάς πληροφορήθηκε μαζί με τον Κασσανδρινό οπλαρχηγό Στάμο Χάψα και τους υπαρχηγούς Δουμπιώτη και Βασιλικό, ότι πλησιάζουν μεγάλα τμήματα τουρκικού στρατού από την Ανατολική Μακεδονία.

Ο Παππάς είχε συγκεντρώσει όπως είδαμε, μαζί με κάποιους πατριώτες μοναχούς του Όρους Άθω γύρω στις 4.000 άνδρες. Οι επαναστατημένοι Χαλκιδικιώτες κινήθηκαν από το Όρος προς την Κομίτσα (το χωριό αυτό καταστράφηκε μετά από τους τούρκους) και Ιερισσό, τα οποία και απελευθέρωσαν. Αφού απελευθερώθηκε η Κομίτσα και η Ιερισσός μοίρασαν το στράτευμα στα δύο, από 2.000 άνδρες το καθένα.

Στο ένα τμήμα που συγκροτήθηκε έμεινε επικεφαλής ο ίδιος ο Εμμανουήλ Παπάς και -όπως αναφέραμε προηγουμένως- κινήθηκε προς τα στενά της Ρεντίνας (Μακεδονικά Τέμπη) για να προλάβει τον τουρκικό στρατό πριν περάσει από εκεί. Όμως ο τουρκικός στρατός είχε περάσει και οι πολεμιστές του Εμμανουήλ Παπά τους πρόλαβαν στην περιοχή της σημερινής Νέας Απολλωνίας.

Στην πεδιάδα της Παζαρούδας οι Έλληνες θα χάσουν πολλούς πολεμιστές και θα οπισθοχωρήσουν στα υψώματα προς τη μεριά του Μοδίου και της Ρεντίνας για να ανασυνταχθούν.

Εκεί χωρίζονται και μια ομάδα με τους λαβωμένους και τους πιο ασθενείς ανεβαίνει προς Βαρβάρα μεριά και την ορεινή Χλακιδική.

Τα πιο δυνατά και γενναία παλικάρια θα μείνουν να κρατήσουν τα λάβαρα της επανάστασης και τον Σταυρό του Χριστού στα στενά της Ρεντίνας.

Θα μείνουν υπέρ βωμών και εστιών ως νέοι Σπαρτιάτες στις »Θερμοπύλες» των Μακεδονικών Τεμπών !!!

mxrb

Όμως οι Τούρκοι φέρνουν ενισχύσεις από το στρατόπεδο που είχαν στα σημερινά Λαγυνά και με τον ίδιο τον Μπαϊράμ Πασά, ρίχνονται στις θέσεις των Μακεδόνων επαναστατών, στα Στενά της Ρεντίνας.

Η μάχη που θα ακολουθήσει είναι σκληρή και κρατά δυό μέρες από τις 15 μέχρι τις 17 Ιουνίου του 1821. 

Ο κάμπος και η λίμνη γίνονται κόκκινοι από τα φέσια της Τουρκιάς που γέμισε τον τόπο, μα το βουνό και το πέρασμα αντέχει… 

Στην μάχη της Ρεντίνας τα παλικάρια μας πολεμούν σκληρά στα ταμπούρια πάνω στα υψώματα και στις γούρνες κάτω στον Ρήχιο ποταμό που διασχίζει τα στενά…

Η κλεισούρα των στενών γεμίζει μπαρουτόβολα και γιαταγάνια που θερίζουν τους Έλληνες αγωνιστές.

Μα εκείνοι αντέχουν και στα πρώτα και στα δεύτερα κύματα της επίθεσης των Τούρκων.

Ο Μπαιράμ Πασάς οργισμένος διατάζει την επόμενη μέρα να σπρώξουν κανόνια στα στενά και να τινάξουν μέσα στα ταμπούρια τους »Γκιαούρηδες» που τόλμησαν να σηκώσουν κεφάλι…

Βήμα το βήμα, μέτρο με το μέτρο τα κανόνια σπρώχνονται από μιλούνια Οθωμανών πάνω στο αίμα, στις λάσπες και τη βλάστηση μέσα από τη στενή περασιά και πάνω από το ποτάμι που μπαζώνουν οι Τούρκοι από τη μεριά της Αγίας Μαρίνας, για να χτυπήσουν τα ταμπούρια που είχαν οι Έλληνες στις πλαγιές του κάστρου.

Το μπαρούτι και οι οβίδες κουβαλιούνται και εκείνα και τα κανόνια αρχίζουν να ξερνάνε φωτιά πάνω στους Έλληνες…

mxrc

Και οι πέτρες λύγισαν τότε!

Και το ποτάμι βάφτηκε κόκκινο και τα στενά βαφτήκανε μαύρα απ΄ το μεγάλο κακό…

Οι Μακεδόνες ένας – ένας αρχίζουν να πέφτουν Ηρωικά.

Στη μάχη τραυματίζεται βαριά και ο αγωνιστής Μητροπολίτης Μαρωνείας, Κωνστάντιος…

Τα παλικάρια του τον τραβούν πάνω απ΄ το ποτάμι, στο ύψωμα του κάστρου της Ρεντίνας. Από εκεί κοιτάζει κάτω στον κάμπο της λίμνης Βόλβης και τους φωνάζει:

Αφήστε με ορέ αδέρφια. Πολεμάτε! Πολεμάτε για αυτή τη γη που διψά για Λευτεριά. Εμείς ας αποθάνουμε, η Πατρίς θα ζήσει Λεύτερη!!!

Ξαναρίχνονται στη φωτιά μα η ζυγαριά έχει γείρει…

plk

Ο σερασκέρης Μεχμέτ Μπαϊράμ πασάς, επικεφαλής 20.000 πεζών και 3.000 ιππέων από τις δυνάμεις που κράτησε ο ίδιος, κατατροπώνει τελικά το επαναστατικό Μακεδονικό σώμα υπό τον Κωνστάντιο που αποτελούνταν μόλις από μερικές εκατοντάδες μαχητές.

Λιονταρίσια είναι η μάχη, μα λιγοστά τα Ελληνικα όπλα μας…

Τακτικός στρατός και άριστα εξοπλισμένος των Τούρκων με καβαλαρία, πεζικό και πυροβολικό!

Τα ταμπούρια της Ρεντίνας πέφτουν, η άμυνα των Ελλήνων σπάζει και οι 3.000 ιππείς του Μπαιράμ Πασά εφορμούν στις οπισθοφυλακές μας, καθώς υποχωρούν από το Μόδι και τον Χολομώντα για την Χαλκιδική και τις αποδεκατίζει…

Και λίγο μετά την μάχη ξέσπασε το μένος των Τούρκων πάνω στον άμαχο πληθυσμό της περιοχής μας, τον οποίο σφαγίασαν ενώ κατέκαψαν και 42 τότε οικισμούς της γύρω περιοχής μας.

Η υπόλοιπη δύναμη των επαναστατημένων Μακεδόνων κατορθώνει να φτάσει και να οχυρωθεί λίγες μέρες μετά στα Στενά της Ποτίδαιας, όπου εκεί ανασυντάσεται και επιχειρεί μάλιστα και δυναμικές, επιτυχείς αντεπιθέσεις που κάμπτουν τον Μπαϊράμ Πασά.

Τότε οι Τούρκοι στέλνουν καινούριο ασκέρι, υπό τον αιμοβόρο Εμπού Λουπμούτ πασά, τον ροπαλοφόρο, με τα γνωστά επακόλουθα, την Καταστροφή της Κασσάνδρας, την ολοκληρωτική καταστροφή της Χαλκιδικής και όλων των χωριών Βόλβης και Κορώνειας προς Ρεντίνα και τον θάνατο του Εμμανουήλ Παπά από τη στεναχώρια του εν πλω προς την Ύδρα, ενώ αργότερα θα μαρτυρήσει και η θρυλική Νάουσα, το αγέρωχο «Σούλι» των Μακεδόνων!

Η Επανάσταση στην Μακεδονία όμως, θα συνεισφέρει μοναδικά στον Αγώνα του Γένους, καθώς θα καθυστερήσει τις Τουρκικές Στρατιές για έξι ολόκληρους μήνες, δίνοντας όλο τον χρόνο στη νότια Ελλάδα να στερεώσει και να θεριέψει την Ελευθερία!

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΡΕΝΤΙΝΑΣ – ΑΠΟΛΛΩΝΙΑΣ – ΝΕΑΣ ΑΠΟΛΛΩΝΙΑΣ, πρέπει να γραφεί με χρυσά γράμματα στην ιστορία της πατρίδας, διότι χάρη σε αυτήν οι Τούρκοι κυνήγησαν τον Εμμανουήλ Παπά, αντί να ασχοληθούν με Μοριά και Ρούμελη, φοβούμενοι μην πέσει η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη, η Θεσσαλονίκη στα Ελληνικά χέρια!

Εκείνο που απομένει πια, είναι η δημιουργία του ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΡΕΝΤΙΝΑΣ, όπως έχουν ήδη ζητήσει Σχολεία της περιοχής, εκεί μπροστά στην εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, με τον Εμμανουήλ Παπά, τους Αγιορείτες Γέροντες και Μοναχούς, τον Μητροπολίτη Μαρώνειας Κωνστάντιο και το εικονιζόμενο Λάβαρο των Μακεδόνων!

«ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ»!

Έρευνα – επιμέλεια – σύνταξη: Τσολάκης Βασίλης

Πηγές:

– Σπυρίδων Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης
– Ιωάννη Βασδραβέλλη, ο Αγώνας του 1821 στην Μακεδονία, εκδόσεις εταιρείας Μακεδονικών σπουδών

– ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ

lvr

Το Λάβαρο των Μακεδονικών δυνάμεων της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 που υψώθηκε στη μάχη της Ρεντίνας, στις 15 – 17 Ιουνίου 1821, στη Μακεδονία υπό την αρχηγία του Αρχιστράτηγου Εμμανουήλ Παπά φυλάσσεται στην Ι. Μ. Εσφιγμένου στο Άγιον Όρος 

Αυτό που δεν έχει τονιστεί ιδιαίτερα και δεν έχει αποτυπωθεί συνολικά από τους ιστορικούς, είναι η γεωγραφική εξάπλωση της επανάστασης στη Μακεδονία.

Στρατιωτικά γεγονότα έλαβαν χώρα σε όλη σχεδόν την έκταση της Μακεδονίας. Νομός Καβάλας (εξέγερση της Θάσου, Ναυμαχία της Κεραμωτής, ναυμαχία της Καβάλας), νομός Σερρών (οχύρωση των επαναστατών στη μητρόπολη και στη μονή Εικοσιφοινίσσης του Παγγαίου), Νομός Κιλκίς (εξέγερση Πάικου, Ειδομένης, συμμετοχή στα γεγονότα του γειτονικού Λαγκαδά), Γευγελή, σήμερα ΠΓΔΜ (εξέγερση), Νομός Θεσσαλονίκης (Μάχη της Θεσσαλονίκης, Μάχη του Σέδες, Μάχη των Βασιλικών, Μάχη της Ρεντίνας, Μάχη της Απολλωνίας, σφαγές στην πόλη, βομβαρδισμός από θαλάσσης του λιμανιού της πόλης), Νομός Χαλκιδικής (όλη η Χαλκιδική, με σημαντικότερα θέατρα μαχών, την Κασσάνδρα, τον Πολύγυρο και τα γύρω χωριά), Νομός Πιερίας (εξέγερση του Ολύμπου), Νομός Ημαθίας (εξέγερση της Νάουσας, επίθεση στη Βέροια), Νομός Πέλλας (αποκλεισμός των περασμάτων του Λουδία, των στενών της Άρνισσας), Νομός Κοζάνης (επιθέσεις Τούρκων κατά της Σιάτιστας, μάχες στα Καμβούνια και τα Σέρβια, εξέγερση της Κατράνιτσας), νομός Γρεβενών (όλος ο νομός με κυριότερη εξέλιξη την κατάληψη των Γρεβενών από τους επαναστάτες), νομός Καστοριάς (εξέγερση της Χρούπιστας, του Βουρβουτσικού), Νομός Φλώρινας (αποκλεισμός των στενών του Τσερόβου).

ΔΥΣΤΥΧΩΣ δεν υπάρχει έως τώρα μια αξιόλογη αναλυτική αφήγηση του συνόλου των γεγονότων.

Πηγές:

http://strymonikostoday.gr/index.php/component/k2/item/997-η-μάχη-της-ρεντίνας-15-17-ιουνίου-στα-1821-και-η-επανάσταση-των-μακεδόνων

http://www.epilekta.com/2017/06/15_14.html

προηγούμενο
επόμενο

Facebook Comments